Đức Phật dạy tại Núi Linh Thứu, gần thành Vương Xá.
Khi ấy, Đề Bà Đạt Đa đã phạm vào tội ngũ nghịch, trong đó có việc làm thân Phật chảy máu và chia rẽ Tăng đoàn. Ông từng chứng đắc các tầng thiền và có thần thông, nhưng chưa đạt Thánh quả, chưa giải thoát rốt ráo.
Do tâm muốn lãnh đạo Tăng đoàn mà không được Đức Phật chấp thuận, Đề Bà Đạt Đa đã lôi kéo một số Tỳ-kheo đi theo mình. Sau đó, Xá Lợi Phất đến thuyết pháp, giảng giải chánh pháp, khiến nhiều vị tỉnh ngộ và quay trở về với Đức Phật.
Nhân sự kiện ấy, Đức Phật dạy một ví dụ nổi tiếng về người đi tìm lõi cây.
VÍ DỤ NGƯỜI ĐI TÌM LÕI CÂY
Một người muốn tìm lõi cây quý. Trong hành trình ấy, họ gặp một cây cổ thụ lớn và trải qua năm trường hợp:
1. Thấy cành lá liền lấy đem về, tưởng đã đủ, nên bỏ lỡ cơ hội tìm lõi cây.
2. Không lấy cành lá, nhưng lấy vỏ ngoài rồi hài lòng, không đi tiếp.
3. Bỏ qua vỏ ngoài, lấy vỏ trong rồi dừng lại.
4. Bỏ qua tất cả lớp ngoài, lấy được giác cây nhưng vẫn chưa phải lõi.
5. Không dừng ở bất cứ lớp nào, tiếp tục tìm cho đến khi lấy được lõi cây – phần tinh túy nhất.
Ý NGHĨA TRONG ĐẠO PHẬT
Đức Phật dạy rằng người tu hành cũng giống như năm người đi tìm cây ấy.
Dừng ở lợi dưỡng, cung kính
Có người tu học một thời gian, được người đời cung kính, được lợi dưỡng, được uy tín. Họ thỏa mãn với điều đó và dừng lại. Đức Phật ví như người chỉ lấy cành lá.
Dừng ở giới thanh tịnh
Có người vượt qua lợi dưỡng, giữ giới rất thanh tịnh. Nhưng rồi sinh tâm khen mình, chê người, tự mãn với sự giữ giới ấy. Đức Phật ví như người lấy vỏ ngoài.
Dừng ở thiền định
Có người tiến xa hơn, tu thiền định, đạt các tầng thiền, tâm nhất tâm bất loạn. Nhưng nếu sinh tâm tự hào, so sánh hơn thua, thì vẫn chỉ như người lấy vỏ trong.
Dừng ở thần thông, thắng trí
Từ thiền định, có người tu tập đạt được năm loại thần thông: Thiên nhãn thông, Thiên nhĩ thông, Tha tâm thông, Túc mạng thông và Thần túc thông. Họ thấy biết điều người thường không thấy biết. Nhưng nếu chấp vào đó, tự cao tự đại, thì cũng chỉ như người lấy được giác cây, chưa phải lõi.
ĐẠT GIẢI THOÁT – LÕI CÂY
Người không dừng lại ở tri kiến hay thần thông, mà tiến đến giải thoát bất động, chứng Thánh quả, đoạn tận kiết sử, chấm dứt luân hồi sinh tử, đạt Niết-bàn – đó mới là người tìm được lõi cây.
KẾT LUẬN RỐT RÁO
Lợi dưỡng không phải cứu cánh.
Giữ giới chưa phải cứu cánh.
Thiền định chưa phải cứu cánh.
Thần thông càng không phải cứu cánh.
Cứu cánh duy nhất của Đạo Phật là giải thoát hoàn toàn khỏi sinh tử luân hồi.
Đi tìm lõi cây là đi tìm sự chấm dứt khổ đau tận gốc – đó mới là mục đích rốt ráo của người tu theo Phật.
Nguồn: Kinh Trung Bộ – Kinh số 29. Đại kinh Thí dụ Lõi cây (Mahāsāropama-sutta)
