Trong cuộc đời của Đức Phật, sau khi thành đạo, trong khoảng thời gian 45 năm hoằng Pháp độ sanh ấy, có người thương Phật, cũng có người ghét Phật, nhưng dù người thương hay ghét thì Đức Phật vẫn như vậy, vẫn không thay đổi. Còn chúng ta có như vậy không?
Nếu ai thương mình, khen mình, mình đối xử khác; người ghét mình, mình lại đối xử khác, mình vẫn còn sự thiên vị. Ví dụ, có một người khen mình là người đẹp nhất chùa, lần sau đi khóa tu, mình sẽ mua thêm quà cho người đó. Ngược lại, nếu có ai ghét mình,
mình sẽ đối xử khác, chẳng hạn thấy đôi dép của người hôm bữa liếc liếc mình, mình ghét mình đá ra chỗ khác, hoặc giấu đôi dép của họ cho họ tìm không ra. Cho nên khi ghét một người nào đó rồi thì mình có thể tìm cách làm cho người đó khổ. Nhưng với Đức Phật, mình thương Phật thì Phật cũng vậy, mình ghét Ngài thì Ngài cũng vẫn vậy mà thôi, và đây cũng chính là lời của Đề Bà Đạt Đa (Devadatta) đã nói.
Trước khi mất Đề Bà Đạt Đa đã phạm những lỗi rất nặng, thứ nhất là phá hoà hợp Tăng, tức là chia rẽ chư Tăng, mỗi bên ít nhất là bốn vị, làm cho chư Tăng không còn hòa hợp, không có bố tát, hay không còn làm các tăng sự chung nữa; thứ hai là phá Pháp luân Tăng, tức cũng chia rẽ Tăng đoàn ra làm hai, ông đứng lên lập một Pháp và Luật mới, cũng có hai vị thượng thủ hai bên giống như Đức Phật vậy; rồi ông còn làm thân Phật chảy máu… Trước khi Đề Bà Đạt Đa phạm vào các trọng tội đó, ông vốn xuất thân từ dòng dõi vua chúa cao quý, đã đắc Thiền, có thần thông, cuộc đời của ông dường như không thiếu gì cả, chỉ có điều là ông chưa đắc Thánh thôi; nhưng cuối cùng, do ác nghiệp quá nặng, sau khi phá hòa hợp Tăng, ông đã mất hết Thiền và thần thông. Những đệ tử ngày xưa vì chưa hiểu nên đi theo ông cũng được Ngài Xá-lợi-phất thuyết Pháp và dần quay về hết với Đức Phật.
Cuối đời của Đề Bà Đạt Đa đã nói với đệ tử còn sót vài người của mình, khiêng ông đến Đức Phật cho ông sám hối, thì người đệ tử mới nói rằng Ngài đã thả voi say hại Phật, phá hòa hợp Tăng, thuê sát thủ hại Phật, thì Ngài tới với Đức Phật như vậy, Đức Phật có tha thứ cho Ngài không? Đề Bà Đạt Đa mới nói: “Ta tin rằng với tình thương của Thế Tôn, Đức Thế Tôn thương voi say Nalagiri, Đức Thế Tôn thương Ngài Vô Não Angulimāla, và Đức Thế Tôn thương Thầy La Hầu La, thì tình thương của Ngài là như nhau”. Đức Phật không phân biệt, hay thiên vị, Ngài thương từ tướng cướp Vô Não, người con La-hầu-la (Rahula), đến cả bạn voi. Vì vậy, chúng ta mới thương Phật, ai có ghét Phật, nhưng nếu có duyên, Phật vẫn độ chứ Ngài không bỏ ai. Đó chính là sự vĩ đại của Người.
“Đề-bà-đạt-đa bị đau trong chín tháng. Sau cùng, muốn gặp đức Phật, ông nói với đệ tử của ông:
– Ta muốn gặp đức Đạo sư, hãy giúp ta đến gặp Người
Họ trả lời:
– Khi còn sức khỏe, thầy đã đối xử thù nghịch với đức Đạo sư, chúng tôi sẽ không dẫn thầy đến gặp Phật.
Đề-bà-đạt-đa nói:
– Xin đừng hại tôi! Tôi thật có lòng thù hận đức Thế Tôn, nhưng Ngài không hề ghét tôi dầu chỉ mảy lông.
Và thật vậy:
Kẻ sát nhân Đề-bà-đạt-đa
Và kẻ cướp Ương-quật-ma-la.
Voi Dhanapàla hay La-hầu-la
Với ai Phật cũng ôn hòa điềm nhiên.
– Cho tôi gặp đức Thế Tôn.
Đề-bà-đạt-đa năn nỉ mãi.
Sau cùng họ để Đề-bà-đạt-đa trên cái cáng khiêng đi.
Những người khiêng Đề-bà-đạt-đa đến hồ sen tinh xá, đặt cáng và xuống tắm trước khi vào hầu Phật. Đề-bà-đạt-đa ngồi dậy, bỏ chân xuống đất, và bị lún xuống đất, và bị lún ngay tại đó. Ông bị lún từ từ, ban đầu là mắt cá, rồi đến đầu gối, hông, ngực, rồi đến cổ… Sau cùng, khi làm sát đất, ông đọc đoạn kệ sau:
“Với xương và thịt này
Cùng với hơi thở còn
Con xin quy y Phật
Thiên Nhơn Sư, Thế Tôn
Điều Ngự, đấng Toàn Giác
Đức hạnh hằng tỏa rạng
Trăm hảo tướng chói ngời.”
Tích Truyện Pháp Cú – Phẩm Song Yếu: Nghiệp Của Đề Bà Đạt Đa.
Trích Pháp thoại: Thương Phật.
