Có những ngày, chúng ta trở về nhà với một tâm trạng nặng nề. Công việc không thuận lợi, tiền bạc thiếu thốn, những dự định dang dở, những mối quan hệ không như mong muốn khiến lòng người trở nên mệt mỏi. Đôi khi, chỉ một câu hỏi thăm bình thường của người thân cũng khiến chúng ta cảm thấy khó chịu.
Chúng ta cáu gắt với cha mẹ, lạnh nhạt với vợ chồng, mất kiên nhẫn với con cái. Có khi, người phải nhận những lời trách móc ấy chẳng hề liên quan đến những khó khăn mà chúng ta đang trải qua.
Sau cơn nóng giận, chúng ta có thể cảm thấy hối hận. Nhưng lời đã nói ra thì không thể thu lại, sự tổn thương đã gây ra cũng không phải lúc nào có thể dễ dàng xóa bỏ.
Đây là một điều rất đáng để mỗi người suy ngẫm: Cuộc sống vốn đã có nhiều khổ đau, tại sao chúng ta còn khiến những người thân yêu phải chịu thêm khổ đau từ chính mình?
Nhận diện cơn giận là bước đầu của sự chuyển hóa
Trong giáo lý nhà Phật, sân hận là một trong những trạng thái tâm bất thiện có khả năng gây tổn hại lớn cho bản thân và người khác. Khi tâm bị sân hận chi phối, con người thường khó nhìn nhận sự việc một cách sáng suốt. Những lời nói và hành động lúc ấy dễ vượt khỏi giới hạn mà chính mình cũng không mong muốn.
Có người chỉ vì một chuyện nhỏ mà nổi giận suốt cả ngày. Có người mang sự bực bội ở nơi làm việc về trút lên gia đình. Có người vì cảm thấy mình không được tôn trọng mà dùng lời lẽ nặng nề để áp đặt người khác.
Nhưng nếu nhìn sâu hơn, chúng ta sẽ thấy phía sau cơn giận thường có những nguyên nhân khác: sự kỳ vọng không được đáp ứng, nỗi sợ thất bại, cảm giác bị xem thường, sự mệt mỏi kéo dài hoặc những tổn thương chưa được giải quyết.
Khi không nhận diện được những cảm xúc ấy, chúng ta dễ nhầm lẫn rằng người khác chính là nguyên nhân khiến mình đau khổ.
Thực tập chánh niệm giúp chúng ta nhận biết rõ trạng thái đang diễn ra trong tâm. Khi giận, biết mình đang giận. Khi buồn, biết mình đang buồn. Khi bất an, nhận ra sự bất an đang có mặt.
Chỉ cần nhận diện được cảm xúc mà không lập tức hành động theo nó, chúng ta đã có thêm một khoảng không gian để lựa chọn cách ứng xử sáng suốt hơn.
Đó không phải là đè nén cảm xúc hay giả vờ rằng mình không có vấn đề. Đó là học cách đối diện với cảm xúc mà không để cảm xúc điều khiển toàn bộ hành vi của mình.
Đừng để người vô tội phải gánh chịu áp lực của mình
Một người cha thất bại trong công việc nhưng không nên đem sự thất vọng ấy trút lên con cái. Một người mẹ mệt mỏi vì cuộc sống cũng cần được nghỉ ngơi, thay vì liên tục trách móc những người trong gia đình. Một người làm lãnh đạo gặp áp lực kinh doanh càng cần giữ sự bình tĩnh, không nên biến nhân viên thành nơi để giải tỏa những bực dọc cá nhân.
Mỗi người đều có những khó khăn riêng. Người đứng trước mặt chúng ta có thể cũng đang phải âm thầm chịu đựng những áp lực mà chúng ta không biết.
Bởi vậy, sự tử tế không chỉ thể hiện ở những lúc tâm trạng vui vẻ, mà còn được thể hiện rõ nhất khi chúng ta đang mệt mỏi, thất vọng và chịu nhiều áp lực.
Người có tu dưỡng không phải là người chưa từng tức giận. Họ cũng có những lúc buồn phiền, bất mãn và tổn thương. Nhưng họ hiểu rằng cảm xúc của mình là trách nhiệm mình cần học cách chăm sóc, chứ không phải cái cớ để làm đau người khác.
Khi quá mệt, hãy thành thật nói với người thân rằng mình đang cần một chút thời gian yên tĩnh. Khi cảm thấy không thể trò chuyện bình tĩnh, hãy tạm dừng cuộc tranh luận. Khi đã lỡ làm ai đó tổn thương, hãy dũng cảm nhận lỗi và tìm cách sửa chữa.
Đó là những hành động rất bình thường nhưng thể hiện sự trưởng thành trong đời sống tinh thần.
Học cách trở về chăm sóc chính mình
Nhiều người luôn cố gắng làm hài lòng tất cả mọi người, gánh vác quá nhiều trách nhiệm và không cho phép bản thân được nghỉ ngơi. Họ quen với việc chịu đựng, đến khi không thể tiếp tục mới bùng phát thành những cơn nóng giận.
Vì vậy, muốn đối xử tốt với người khác, chúng ta cũng cần biết chăm sóc đời sống tinh thần của chính mình.
Hãy dành thời gian nghỉ ngơi sau những ngày làm việc căng thẳng. Hãy tập thở chậm, ngồi yên vài phút, niệm Phật hoặc thực tập thiền quán phù hợp với căn cơ và hoàn cảnh. Khi gặp chuyện không như ý, hãy nhìn lại những kỳ vọng của bản thân và học cách buông bỏ những điều vượt ngoài khả năng kiểm soát.
Nếu nỗi buồn, sự căng thẳng hoặc nóng giận kéo dài, ảnh hưởng nghiêm trọng đến cuộc sống, chúng ta cũng nên tìm sự hỗ trợ phù hợp từ người đáng tin cậy hoặc chuyên gia.
Tu tập không có nghĩa là phải chịu đựng mọi thứ trong im lặng. Tu tập là biết nhận diện khổ đau, tìm nguyên nhân và từng bước chuyển hóa bằng trí tuệ.
Đừng để một ngày không vui của mình trở thành một ngày buồn của những người yêu thương mình.
Cuộc sống mỗi người vốn đã không dễ dàng. Nếu có thể, hãy trở thành người đem lại sự bình an thay vì làm tăng thêm gánh nặng cho người khác.
Khi tâm bất an, hãy quay về chăm sóc tâm mình. Khi lời nói sắp trở nên nặng nề, hãy biết dừng lại. Khi cơn giận xuất hiện, hãy cho lòng từ bi một cơ hội được lên tiếng.
Bởi chiến thắng đáng quý nhất không phải là khiến người khác phải im lặng trước mình, mà là có đủ tỉnh thức để không làm tổn thương người khác chỉ vì những bất an đang có trong lòng.
Đó cũng là một bước đi thiết thực trên con đường tu tập và chuyển hóa bản thân.
Cư sĩ Long Khả Nam
