Trong cuộc sống, chúng ta thường giúp đỡ người khác bằng sự chân thành. Có khi là một lần cho vay tiền lúc bạn bè khó khăn, một lần đứng ra hỗ trợ người thân trong lúc hoạn nạn, hay đơn giản là dành thời gian giúp một người vượt qua giai đoạn bế tắc.
Nhưng đôi khi, điều khiến chúng ta buồn không phải vì đã cho đi quá nhiều, mà vì sau khi giúp đỡ, chúng ta lại mong người khác phải ghi nhớ và đối xử với mình theo cách mình kỳ vọng.
Khi họ không hỏi thăm, chúng ta cảm thấy thất vọng. Khi họ không giúp lại mình trong lúc khó khăn, chúng ta cho rằng họ vô ơn. Khi họ có cuộc sống tốt đẹp hơn nhưng không còn quan tâm đến mình, chúng ta cảm thấy những việc tốt trước đây dường như đã trở nên vô nghĩa.
Đây là một điều rất đáng để mỗi người quán chiếu.
Trong Phật giáo, bố thí là một pháp thực hành quan trọng, giúp người tu học giảm bớt tâm tham lam, ích kỷ và nuôi dưỡng lòng rộng lượng. Tuy nhiên, bố thí không chỉ nằm ở việc trao đi tiền bạc hay vật chất, mà còn có thể là sự chia sẻ kiến thức, thời gian, công sức và sự động viên đúng lúc.
Điều quan trọng là động cơ của người cho đi.
Nếu giúp đỡ một người chỉ để sau này họ phải trả ơn, thì sự giúp đỡ ấy vẫn còn bị chi phối bởi tâm mong cầu. Nếu làm việc thiện chỉ để được ca ngợi, chúng ta dễ sinh tâm thất vọng khi không nhận được sự công nhận như mong muốn.
Người thực hành bố thí cần học cách trao đi bằng sự tự nguyện, không tính toán thiệt hơn và không dùng việc mình từng giúp đỡ để gây áp lực lên người khác.
Tuy nhiên, không mong cầu đền đáp không có nghĩa là phải để người khác lợi dụng lòng tốt của mình. Chúng ta vẫn cần có trí tuệ và giới hạn phù hợp. Nếu một người liên tục lợi dụng sự giúp đỡ để duy trì thói quen xấu, chúng ta có thể từ chối hoặc thay đổi cách hỗ trợ. Nếu việc cho đi vượt quá khả năng khiến gia đình mình gặp khó khăn, cần biết dừng lại.
Lòng tốt chân chính không đồng nghĩa với sự thiếu tỉnh táo.
Hãy giúp một người vì nhận thấy họ đang cần giúp đỡ và mình có khả năng hỗ trợ. Hãy trao đi vì muốn điều tốt đẹp được lan tỏa, chứ không phải để xây dựng một món nợ ân tình mà người khác phải mang theo suốt đời.
Có những người sau khi được giúp đỡ sẽ luôn ghi nhớ. Cũng có những người rồi sẽ quên đi. Đó là lựa chọn và cách sống của họ. Còn việc chúng ta đã làm xuất phát từ thiện tâm hay không, chính mình cần tự hiểu rõ.
Giúp người bằng lòng từ bi, nhưng đừng biến lòng tốt thành một khoản đầu tư để chờ người khác trả lại. Khi cho đi không bị trói buộc bởi sự tính toán, tâm chúng ta sẽ rộng mở và nhẹ nhàng hơn.
Hãy tiếp tục làm những điều thiện trong khả năng của mình. Không cần kể công, không cần đòi hỏi sự biết ơn và cũng không nên vì một vài lần bị phụ lòng mà đánh mất niềm tin vào những điều tử tế. Chỉ cần biết rằng mình đã cố gắng làm điều đúng đắn, đó đã là một điều đáng quý.
Cư sĩ Long Khả Nam
