Trong cuộc sống, có những vết thương không nhìn thấy bằng mắt, không chảy máu, nhưng lại khiến một người đau lòng suốt nhiều năm. Đó có thể chỉ là một câu nói trong lúc nóng giận, một lời trách móc thiếu suy nghĩ, hay sự vô tâm của người mà chúng ta từng hết lòng yêu thương.
Điều đáng buồn là đôi khi, chúng ta lại dễ dàng làm tổn thương những người gần gũi nhất với mình. Với người ngoài, ta biết giữ ý tứ, biết lựa lời để nói chuyện. Nhưng khi trở về nhà, trước mặt cha mẹ, vợ chồng, con cái, ta lại dễ nổi nóng, cáu gắt và buông ra những lời khiến người thân phải đau lòng.
Chúng ta thường nghĩ rằng người thân sẽ hiểu, sẽ bỏ qua, sẽ không để bụng. Nhưng không phải sự tổn thương nào cũng có thể được chữa lành chỉ bằng một lời xin lỗi.
Giữ gìn khẩu nghiệp cũng là một cách tu hành
Trong giáo lý nhà Phật, lời nói là một trong những phương diện quan trọng của đời sống đạo đức. Chánh ngữ, một chi phần trong Bát Chánh Đạo, nhắc nhở người tu tập cần tránh nói dối, nói lời chia rẽ, nói lời thô ác và nói những điều vô ích gây tổn hại.
Chánh ngữ không đơn thuần là nói những lời dễ nghe, mà còn là biết nói đúng sự thật, đúng lúc, đúng hoàn cảnh và với tâm ý thiện lành.
Một lời nói có thể khích lệ người đang tuyệt vọng tìm lại nghị lực. Một lời động viên có thể giúp người đang thất bại có thêm niềm tin để đứng dậy. Nhưng ngược lại, một câu miệt thị cũng có thể khiến người khác mất đi sự tự tin, mặc cảm và mang nỗi buồn trong lòng rất lâu.
Vì vậy, tu tập khẩu nghiệp không phải là chuyện xa vời. Đó là thực tập ngay trong từng cuộc trò chuyện, từng lời nói với những người chúng ta gặp mỗi ngày.
Khi tức giận, thay vì lập tức phản ứng, hãy cho mình một khoảng lặng. Khi muốn trách móc ai đó, hãy thử đặt mình vào hoàn cảnh của họ. Khi chuẩn bị nói một điều nặng nề, hãy tự hỏi: Lời này có thật sự cần thiết không? Nó có giúp giải quyết vấn đề hay chỉ khiến cả hai thêm đau khổ?
Đôi khi, chỉ cần biết dừng lại vài giây, chúng ta đã tránh được một sự tổn thương không đáng có.
Đừng để sự thân thuộc trở thành lý do cho sự vô tâm
Có một nghịch lý trong đời sống gia đình: chúng ta thường dành những lời tử tế cho người ngoài, nhưng lại không đủ kiên nhẫn để nói chuyện nhẹ nhàng với người thân.
Cha mẹ hỏi han nhiều lần, ta cho rằng phiền phức. Vợ hoặc chồng nhắc nhở một điều nhỏ, ta lập tức khó chịu. Con cái mắc lỗi, ta vội vàng trách phạt mà quên rằng các em cũng cần được lắng nghe và hướng dẫn.
Thế nhưng, những người ấy chính là những người đã cùng ta đi qua nhiều giai đoạn của cuộc đời. Họ có thể không hoàn hảo, có thể đôi khi khiến ta phiền lòng, nhưng điều đó không có nghĩa họ đáng phải nhận những lời nói cay nghiệt.
Trong đạo Phật, lòng từ bi bắt đầu từ việc nhận diện nỗi khổ của mình và của người khác. Khi hiểu rằng ai cũng có những áp lực, yếu đuối và khó khăn riêng, chúng ta sẽ bớt khắt khe hơn trong cách đối xử.
Thay vì chỉ nhìn thấy lỗi lầm của người thân, hãy thử nhìn thấy những điều họ đã âm thầm làm cho mình. Thay vì đòi hỏi mọi người phải hiểu mình, hãy học cách chủ động lắng nghe và thấu hiểu họ.
Học nói lời thiện lành từ những điều bình dị
Một người có đời sống tâm linh tốt đẹp không chỉ thể hiện qua số thời kinh đã tụng, số lần lễ Phật hay những nghi thức được thực hiện mỗi ngày. Điều quan trọng còn nằm ở cách người ấy đối xử với mọi người khi trở về cuộc sống thường nhật.
Nếu chúng ta có thể thành tâm sám hối trước Tam Bảo nhưng vẫn thường xuyên dùng lời nói làm tổn thương cha mẹ, vợ chồng, con cái, thì sự tu tập ấy vẫn còn nhiều điều cần nhìn lại.
Hãy bắt đầu bằng những việc rất nhỏ: nói lời cảm ơn khi được giúp đỡ, xin lỗi khi làm sai, động viên khi người thân mệt mỏi và biết im lặng khi cơn nóng giận đang dâng lên.
Đừng đợi đến khi cha mẹ già yếu mới muốn nói lời yêu thương. Đừng đợi đến khi một mối quan hệ rạn nứt mới nhận ra mình đã quá lời. Cũng đừng chờ đến lúc không còn cơ hội gặp lại một người mới hối tiếc vì những điều đáng lẽ mình nên nói bằng sự dịu dàng.
Mỗi ngày, hãy tự nhắc mình sống chậm hơn một chút, lắng nghe nhiều hơn một chút và nói với nhau bằng lòng từ ái nhiều hơn một chút.
Bởi suy cho cùng, lời nói đẹp không làm chúng ta mất đi điều gì, nhưng có thể đem lại bình an cho rất nhiều người.
Biết giữ gìn lời nói chính là biết giữ gìn hạnh phúc. Biết dùng lời nói để nâng đỡ người khác cũng là một cách thiết thực để gieo trồng phước lành trong cuộc đời.
Cư sĩ Long Khả Nam
