Rằm tháng Giêng năm ngoái, trên đường đi ngang qua một ngôi chùa lớn, có dịp chứng kiến một cảnh tượng khiến lòng người không khỏi lắng xuống. Tiết xuân dịu mát, gió nhẹ thoảng qua, nhưng trước sân chùa lại là đám đông tụ lại quanh những chiếc lồng sắt xếp chồng lên nhau. Bên trong là hàng trăm con chim sẻ nhỏ bé, xơ xác và hoảng loạn, những chiếc lông yếu ớt rụng tơi tả, đôi cánh run rẩy trong nỗi sợ hãi.
Nhiều người vội vã bỏ tiền mua vài lồng chim, đọc nhanh đôi lời cầu nguyện rồi mở cửa lồng. Có con vừa bay được một đoạn đã loạng choạng rơi xuống mái ngói. Có con kiệt sức nằm lại ngay miệng lồng, không còn đủ sức cất cánh. Ở một góc khuất gần đó, người ta đã giăng sẵn lưới để bắt lại chính những con chim vừa được thả ra. Cá cũng bị đổ ào xuống những dòng kênh đen ngòm bốc mùi, hoặc rơi ngay vào tay những kẻ chích điện đang rình rập.
Cảnh tượng ấy khiến lòng người trăn trở mãi về hai chữ phóng sinh.
Trong mỗi con người đều có một hạt giống thiện lành, mong muốn làm điều tốt, gieo chút phước lành đầu năm để gia đạo bình an. Tâm thiện ấy rất đáng quý. Nhưng nếu nhìn sâu hơn một chút, sẽ thấy một câu hỏi cần được tự quán chiếu: nếu không có người bỏ tiền ra mua, liệu có những người thợ săn vất vả giăng lưới, bẫy bắt, giam cầm vô số sinh mạng nhỏ bé để chờ được “cứu” hay không?
Nhân quả vận hành rất công bằng. Khi con người tạo ra nhu cầu mua phước, vô tình lại nuôi dưỡng cả một vòng tròn sát sinh và giam cầm.
Tình thương nếu thiếu trí tuệ rất dễ biến thành sự tổn hại. Tưởng là cứu sống, nhưng đôi khi lại đẩy chúng vào cái chết nhanh hơn và đau đớn hơn. Bởi vậy, nhiều bậc thiện tri thức gọi sự vô minh ấy là “phóng tử”, chứ không còn là phóng sinh.
Phóng sinh chân thật không phải là một cuộc trao đổi phước báu với trời đất. Không thể dùng vài đồng tiền để đổi lấy bình an nếu trong tâm vẫn còn đầy tham cầu, toan tính và sợ hãi. Thật ra, có một hình thức phóng sinh cao quý hơn rất nhiều, mà ai cũng có thể thực hành mỗi ngày, ngay trong đời sống thường nhật. Đó là phóng sinh ngay trong tâm mình.
Khi có người lỡ lời xúc phạm, thay vì nuôi lớn cơn giận và tranh hơn thua, chỉ lặng lẽ mỉm cười và bước đi. Đó là phóng sinh cho cơn giận. Khi biết giảm bớt những kỳ vọng và áp đặt lên người bạn đời hay con cái, để họ được sống đúng với bản chất của mình. Đó là phóng sinh cho sự kiểm soát và ràng buộc. Khi có thể tha thứ cho một người từng làm mình tổn thương, buông xuống tảng đá oán hận nặng trĩu trong lòng. Đó là phóng sinh cho chính cuộc đời mình, giải thoát bản thân khỏi những khổ đau kéo dài.
Buông bỏ ích kỷ, hẹp hòi và chấp trước trong nội tâm mới chính là cuộc phóng sinh lớn nhất của đời người. Phước báu không nằm ở những nghi lễ hình thức hay những nơi xa xôi. Phước báu chân thật nằm ở một tâm trí sáng suốt, biết điều gì nên làm và điều gì nên dừng lại.
Khi tâm thiện lành và trí tuệ được soi sáng, mọi việc làm và lời nói tự nhiên sẽ mang năng lượng của sự sống và lòng từ bi chân thật. Đạo lý vốn giản dị như hơi thở. Chỉ vì con người quen nhìn ra bên ngoài nên thường làm cho nó trở nên phức tạp.
Việc nhìn lại những tập quán lâu đời để thay đổi không phải điều dễ dàng. Nó đòi hỏi sự quán chiếu sâu sắc về nhân quả, và sự hiểu biết rõ ràng về chính tâm mình. Khi trí tuệ khởi sinh, con người sẽ tự biết cách làm việc thiện cho đúng đắn, sống sâu sắc và an nhiên giữa mọi biến động của cuộc đời.
Người nào đang khát khao tìm một tấm bản đồ nội tâm rõ ràng, để không còn lạc lối giữa những giá trị hư thực của thế gian, có thể bắt đầu bằng việc nuôi dưỡng Chánh kiến. Bởi khi Chánh kiến được mở ra, con người không còn tìm cách đối phó với thế giới, mà học cách quay về hòa giải với chính mình.
Minh Giác
