Trong truyện Bổn sinh số 78, Illīsa Jātaka, truyền thống Phật giáo kể về một người phú hộ tên Illīsa có tài sản vô cùng lớn nhưng lại keo kiệt đến mức không muốn chia sẻ với bất kỳ ai.
Theo câu chuyện, gia đình ông vốn có truyền thống bố thí, thường giúp đỡ người nghèo. Nhưng khi tiếp quản gia sản, Illīsa đã phá bỏ nhà bố thí, xua đuổi những người đến xin giúp đỡ và chỉ tìm cách tích trữ của cải cho riêng mình.
Cha ông, theo truyện kể, đã được sinh lên cõi trời Sakka nhờ những việc thiện và lòng rộng rãi. Khi biết con trai từ bỏ truyền thống tốt đẹp của gia đình, ông tìm cách giúp con thay đổi.
Sakka hóa thành một người giống hệt Illīsa rồi đến gặp nhà vua, xin phép phân phát tài sản cho dân nghèo. Người dân vui mừng nhận của bố thí. Khi Illīsa thật biết chuyện, ông vội đến cung điện để ngăn cản. Sự việc khiến nhà vua phải phân xử giữa hai người có hình dáng giống nhau.
Cuối cùng, trước sự can thiệp của Sakka và lời cảnh tỉnh về hậu quả của lối sống keo kiệt, Illīsa hứa sẽ thay đổi. Theo truyện, ông bắt đầu thực hành bố thí, làm việc thiện và sử dụng tài sản của mình theo hướng có ích hơn.
Câu chuyện đặt ra một vấn đề đáng suy ngẫm: Illīsa sở hữu rất nhiều của cải, nhưng lòng tham khiến ông không thể tận hưởng niềm vui sẻ chia, cũng không muốn người khác được hưởng lợi từ những gì mình có.
Tài sản chỉ nằm trong tay chưa chắc đem lại giá trị lớn; khi được sử dụng bằng trí tuệ và lòng rộng rãi, của cải mới có thể trở thành phương tiện giúp ích cho nhiều người.
Bài học ở đây không phải rằng người giàu đều keo kiệt hay người bố thí chắc chắn sẽ được giàu sang. Câu chuyện nhắc chúng ta nhìn lại động cơ và cách sử dụng những gì mình đang có.
Một khoản tiền giúp người khó khăn, một phần lợi nhuận dành cho cộng đồng hay sự hỗ trợ chân thành dành cho người đang gặp nạn đều có thể tạo nên giá trị thiết thực.
Đừng chỉ hỏi mình đã tích lũy được bao nhiêu, hãy tự hỏi những gì mình có đang giúp cuộc sống của ai trở nên tốt đẹp hơn.
Nguồn tham khảo: Illīsa Jātaka, truyện Bổn sinh số 78, thuộc truyền thống truyện Jātaka của Phật giáo Theravāda.
