Hạnh phúc và khổ đau, xét cho cùng, đều sinh ra từ tâm. Con người mang trong mình bảy sắc thái tình cảm: vui, giận, buồn, thương, ghét, mừng, muốn. Bảy sắc thái ấy là những nhịp điệu của lòng, là những cơn sóng ngầm, lúc dâng lên, lúc rút xuống, mà mỗi khi trào dâng, con người cảm thấy mình sống, nhưng cũng chính lúc ấy, khổ đau hoặc hạnh phúc ập đến. Khi mong muốn được thỏa mãn, tâm hân hoan, như hoa nở dưới ánh nắng. Khi trắc trở đến, lòng bỗng co quắp, như lá úa trong gió heo may.
Nhìn sâu vào tâm, nhận ra rằng vui buồn chẳng ở đâu xa xôi, chẳng cần tìm kiếm ở danh lợi hay vật chất. Trần gian vui khởi từ tâm vui, khổ cũng sinh từ tâm khổ. Người hiểu được điều này, sẽ thấy giải thoát không phải là bỏ đời mà là thấu triệt bản tâm, đặt tâm vào nơi bình an, đặt lòng vào chỗ an nhiên, sống với tánh không vướng mắc, sống với pháp mà bình đẳng, sống với đạo mà không dính mắc.
Cuộc sống hiện tại, nếu muốn vui vẻ và an ổn, cần học cách không chấp trước. Không chấp trước là nhìn mọi sự vật bằng chánh niệm, bằng ánh mắt sáng suốt, không nhuốm màu tham sân, không phân biệt hơn thua, không để tâm bám víu vào lợi hại. Dẫu gặp gian nan, dẫu đối mặt phiền muộn, nếu giữ được tâm buông xả, vị tha, thẳng thắn, con người vẫn có thể đứng vững, vượt qua sóng gió đời. Thiền nhân nói: “Khổ vui như giấc mộng.” Mộng ấy, ảo hay thật? Nếu ảo, sao tâm vẫn thấy khổ, vẫn nếm vị vui. Nếu thật, khi tìm lại, khổ vui cũng chỉ là giả danh, giả hợp, sinh ra từ duyên và bám chấp.
Cùng một việc, nhìn qua con mắt của từng người, sẽ thấy kết quả khác nhau. Hai người bổ củi: một người say mê, tay vung rìu, tim hăng say, quên cả mệt; người kia thở dài, từng nhát rìu như kéo lê chính niềm uể oải, tâm sinh buồn chán. Cùng công việc, nhưng lòng người tạo nên kết quả, và hạnh phúc hay đau khổ cũng từ đó mà sinh.
Để sống hạnh phúc, cần thanh lọc tâm, xóa bỏ ý niệm tà vạy, phiền não, phân biệt. Tâm không còn ngã kiến, không còn tư kiến, không phân biệt cái tôi với sự vật, thì tâm an nhiên. Tâm an nhiên là gốc của đạo, nơi phát sinh muôn pháp thiện. Khi tâm sinh tà niệm, ý nghĩ bất lương, muôn pháp ác lại sinh. Người tu giữ tâm trong sáng, ý nghĩ thiện lành, thân khẩu ý đều lành, thì dù ở đâu, làm gì, vẫn an vui giữa đời trần.
Đạo là tâm an nhiên, tâm an nhiên tạo ra hạnh phúc, đức hạnh, lòng từ bi. Kiến tạo nơi tâm một cõi tịnh độ giữa đời, hòa tâm mình với tâm của mọi người, không phân biệt quốc gia, tôn giáo, giàu nghèo, địa vị, hình tướng, tín ngưỡng. Trải lòng ra khắp mọi nơi, cầu nguyện cho người đã mất, giúp đỡ kẻ bất hạnh, cùng nhau gánh vác nỗi đau thế gian. Hành đạo chân chính không chỉ chăm lo bản thân, nếu thu hẹp tâm, đạo trở thành hẹp hòi, mất đi tinh thần rộng mở vốn có.
Cuộc đời vô thường, sớm còn tối mất, như dòng sông chảy vội. Sống phải xứng đáng, sống tốt, để không phí hoài những năm tháng. Hạnh phúc hay khổ đau chỉ là khác cách nhìn, khác cách chấp nhận, khác cách ứng xử của tâm. Tâm an, thế giới yên. Tâm bám chấp, cả thế gian trở nên nặng nề, chật hẹp, khổ đau kéo theo khổ đau.
Học buông xả, không chấp trước, thấy sự vật như nó vốn có, không tô vẽ, không ghét bỏ, không khao khát, là học cách sống trọn vẹn. Khi làm việc, ăn uống, trò chuyện, quan sát, giữ tâm sáng, niệm chơn, thì niềm vui tự đến, phiền muộn tự tan. Buông xả không có nghĩa từ bỏ trách nhiệm, mà là đối diện, thấu hiểu, không để tâm bám víu, để ý trí và lòng từ bi dẫn lối.
Hạnh phúc không phụ thuộc vào tiền bạc, danh vọng hay danh tiếng. Nó sinh ra từ tâm định, từ tâm thiện, từ tâm mở rộng. Người tu không trốn đời, cũng không xa rời hiện thực, nhưng sống giữa đời, tâm vẫn thanh thản, không bám chấp. Mỗi ngày trở thành hành trình buông xả, hành trình học yêu thương, hành trình đối diện và mở rộng tâm hồn.
Một niệm thiện, một hành động từ bi, một ánh mắt buông xả, tâm an, đời an. Người hạnh phúc giữa đời không phải là người không gặp gian nan, mà là người biết giữ tâm an nhiên giữa mọi hoàn cảnh. Tâm an, pháp thiện, hạnh phúc lan tỏa tự nhiên, khắp nơi, khắp người.
Hãy giữ tâm trong sáng, ý nghĩ thiện lành, không phân biệt, không bám chấp. Học buông xả, học vị tha, học mở rộng tâm hồn. Khổ đau tự tan, hạnh phúc tự sinh, nội tâm bình an, đời sống có ý nghĩa. Mỗi bước đi, lời nói, hành động đều có thể trở thành đạo, trở thành hạnh phúc, trở thành cách sống an nhiên giữa đời.
Hạnh phúc hay đau khổ tùy tâm. Khi tâm an, thế giới trở nên nhẹ nhàng. Niềm vui không gượng ép, nỗi buồn không bám víu. Trần gian thay đổi, thử thách bủa vây, người biết giữ tâm an vẫn bình thản, sống tốt, sống đẹp, sống xứng đáng.
