Này bạn! người chẳng ai là cao thượng cũng chẳng có ai là tầm thường. Khái niệm cao thượng hay tầm thường cũng chỉ Khi chào đời, phẩm chất của mỗi là cách nghĩ, là cách quy ước mà thôi. Nếu có, thì đó là sản phẩm của biểu hiện trong cách nghĩ, cách làm, trong vận động và tư duy. Hai phạm trù đó tuy chỉ là khái niệm, nhưng đã thật hiện hữu và tồn tại.
Chẳng ai khác ngoài ta có quyền làm cho mình cao thượng, càng không ai có khả năng biến mình trở thành tầm thường. Lối sống của tự thân quyết định cho sự cao thượng hay tầm thường. Có lối sống khiến con người trở nên tự hào mỗi khi nghĩ về họ, đẹp cả phẩm chất nội hàm lẫn biểu hiện ở hành động. Nhưng cũng có lối sống, kiểu người khi nghĩ đến chỉ là sự căm giận, hờn tủi, không thấy sự tốt đẹp dù là nội hàm bên trong hay biểu hiện ra bên ngoài.
Người ta thường bảo, quan điểm hình thành nên tính cách. Cũng chính từ quan điểm chủ quan nó tự chiêu cảm hệ sinh thái, hệ quy chiếu hay còn gọi là tương ưng pháp giới duyên khởi. Nội hàm là phẩm chất quyết định nên giá trị đời sống hạnh phúc hay khổ đau. Từ quan điểm mà lập thành cách sống, cách ứng xử hay đạo đức nhân phẩm của con người. Ví dụ có người quan niệm rằng hành trình của sự sống là tiếp nối, có sự chuyển tiếp từ dạng thức này sang dạng thức khác. Không có bất kỳ điều gì bỗng nhiên mất đi hoặc là không liên đới. Họ hiểu rằng kiếp sống này chỉ là một khoảng ngắn của tổng thể hành trình dài kia. Kết quả của đời sống này là từ nhân của quá khứ. Và phẩm chất của đời sống này sẽ là yếu tố quyết định làm nên tương lai kia, nên họ cẩn trọng, sống giản dị, kiệm phước, tích đức… bởi do thiện nghiệp thì ắt thiện báo, ác nghiệp ắt sẽ ác báo, khổ đau. Khi ta có hiểu biết về sự tương quan liên đới của sự sống thì sẽ hình thành nên một nhân cách thiện lành, không làm khổ mình, khổ người.
Quan điểm nội hàm sẽ là nhân tố hay chất liệu chiêu cảm quyến thuộc trong và ngoài ta, hình thành nên pháp giới nhân sinh tổng thể đa chiều. Họ nói, gió tầng nào gặp mây tầng đó là như thế. Như vậy, đừng cố công muốn thay đổi người khác, muốn điều chỉnh hay uốn nắn ai, càng đừng bao giờ cố nỗ lực làm thay đổi các hiện tượng bên ngoài mà phải bắt đầu từ hệ quy chiếu, nghĩa là chuyển hóa chính mình. “Hình ngay bóng thẳng”, hình là nội hàm chính mình, bóng là hệ sinh thái ngoài ta. Chỉnh cái hình thì bóng sẽ thẳng ngay. Có ai trên đời này có thể chỉnh sửa được cái bóng? Cái bóng cuộc đời ta là sự biểu hiện của nội hàm quan điểm. Nghệ sĩ Wowy hát: “Giá trị của bản thân là do em định mức. Khi biết em là ai là lúc em tỉnh thức. Thế giới tạo dựng bên ngoài, luôn được hình thành từ bên trong. Cuộc sống xung quanh mình là do chính con người mình tạo dựng nên.”
Đức Phật dạy trong Kinh Hoa Nghiêm:
“Nhược nhân dục liễu tri
Tam thế nhất thiết Phật
Ưng quán pháp giới tánh
Nhất thiết duy tâm tạo.”
Nhìn từ góc độ này, chúng ta thấy rõ ràng thấp hèn hay cao thượng là từ quan điểm, cách sống của tự thân chứ không phải do sự bình chọn hay quy ước từ người khác.
Ta là ai trong hai loại người ấy? Ta sẽ làm gì để cuộc đời mình là chuỗi thời gian có ý nghĩa và có ích?
Tôi muốn nói thêm với các bạn rằng, một điều vô cùng mâu thuẫn và nghịch lý là trong con người cao thượng thì họ không hề biết, không thấy mình cao thượng. Cũng vậy, trong con người tầm thường thì họ cũng không bao giờ nhận diện rằng mình là tầm thường. Trong suy nghĩ của họ: Người cao thượng thì thấy mình thấp bé, nhỏ nhoi, tầm thường quá. Trong người tầm thường thì luôn cho họ và bằng lòng với những gì họ đang có là cao thượng.
Người luôn quan sát lại chính mình, luôn khát khao các giá trị đạo đức nhân bản, hết lòng đi tới và chuyển hóa để hoàn thiện các giá trị phẩm chất tốt đẹp mà hiến tặng thì không ngừng trau dồi, rèn luyện, biết lắng nghe và ghi nhận.
Ngược lại hoàn toàn là lựa chọn sống buông thả, hưởng thụ, không kiệm phước và tích phước, không biết khiêm hạ với chính mình và tôn trọng mọi người, tự cho mình đã an toàn tốt đẹp mà không trau dồi rèn luyện.
Kinh Pháp Cú, Phẩm Song Yếu:
“Ý dẫn đầu các pháp,
Ý làm chủ, ý tạo;
Nếu với ý ô nhiễm,
Nói năng hay hành động,
Khổ não bước theo sau,
Như xe, chân vật kèo.
Ý dẫn đầu các pháp,
Ý làm chủ, ý tạo;
Nếu với ý thanh tịnh,
Nói năng hay hành động,
An lạc bước theo sau,
Như bóng, không rời hình.”
Đấy, bạn thấy không, nhân quả rất rõ ràng minh bạch và tất cả đều từ xuất phát điểm – Tâm Ý của ta. Khổ đau hay hạnh phúc, lợi ích hay tàn hại đều từ một niệm tác ý mà ra. Mỗi chúng ta chính là chủ nhân của nghiệp, là kẻ thừa tự nghiệp của chính mình, hoàn toàn không do sự ân sủng từ thần linh ban phát. Ta không thể thờ ơ hay vô trách nhiệm với những gì mình gây tạo ra. Mỗi hành động, lời nói, ý niệm đều mang theo chữ ký, dấu ấn của chính mình. Vũ trụ sẽ vô cùng công bằng lấy – trả không cảm tính, không phân biệt kiểu thương hay ghét.
Hãy yên tâm rằng, cuộc đời này tuy vô thường, tuy ngắn ngủi hay tạm bợ mong manh, nhưng rất công bằng tất yếu. Do đó, làm lành, hành thiện, hướng tâm tu tập… mới nhìn có vẻ như chúng ta làm vì ai đó, làm cho ai đó. Cũng có chứ – vì có tính sẻ chia, nâng đỡ cộng hưởng, nhưng cái chính vẫn là cho mình – giữ gìn cho hành trình của mình đi tới – bảo toàn cho phẩm chất hàm dưỡng tự thân.
Chúng ta hoàn toàn yên tâm, hoàn toàn tin tưởng rằng ta đã có con đường để đi, đi về hướng không khổ đau – an toàn tuyệt đối. Con đường đó chính là Bát Chánh Đạo trọn lành, vi diệu mà đức Phật trao truyền. Con đường của chánh hạnh, ly dục ly tham, con đường của chánh kiến tỉnh giác. Con đường của đời sống tối giản thanh bần và trong sạch, không làm khổ mình khổ người, từng ngày biết hiến tặng sẻ chia, phụng sự tha nhân không chướng ngại.
Kinh Thừa Tự Pháp (Dhammadàyàda sutta) trong Trung Bộ chép:
Này các Tỷ-kheo, hãy là người thừa tự Pháp của Ta, đừng là những người thừa tự tài vật. Ta có lòng thương tưởng các ngươi và Ta nghĩ: “Làm sao những đệ tử của Ta là những người thừa tự Pháp của Ta, không phải là những người thừa tự tài vật?” Và này các Tỷ-kheo, nếu các ngươi là những người thừa tự tài vật của Ta, không phải là những người thừa tự Pháp, thì không những các ngươi trở thành những người mà người ta nói: ‘Cả thầy và trò đều là những người thừa tự tài vật, không phải là những người thừa tự Pháp’, mà cả Ta cũng trở thành người mà người ta nói: ‘Cả thầy và trò đều là những người thừa tự tài vật, không phải là những người thừa tự Pháp’
Chúng ta đến thế giới này không phải để tìm kiếm một chút danh lợi tầm thường, không phải vì một chút vị ngọt của năm món dục. Chúng ta tiến hóa theo nghĩa hướng thượng và hướng thiện. Chúng ta phải hoàn thành các bài học của hành trình như các cấp độ của tâm thức vậy.
Có khi chúng ta tự hủy mất cơ hội của chính mình, không học được bài học của pháp. Vậy là chúng ta chưa vượt qua kỳ thi khảo hạch, ở lại học tiếp đến khi nào nhận ra được thì lên lớp trên. Vậy đó, rất nhân văn và nhân bản công bằng mà.
Này bạn ơi!
Lời dạy tuệ giác của đức Phật soi sáng cho ta, giúp ta điều chỉnh được nhận thức tư duy và đời sống của mình. Chúng ta hãy là một đứa con ngoan của Phật bằng một đời sống có ích và ý nghĩa giữa đời người vô thường này, các bạn nhé!
“Kính mong các vị khởi lên cái chí quyết liệt, mở ra cái tâm thông suốt khác người, tất cả việc làm phải nhìn theo bậc Thượng nhơn, chớ quen theo lề thói tầm thường. Ngay nơi đời này cần phải đoạn dứt sanh tử, tự mình lo liệu chẳng phải trông chờ vào người khác. Dừng lại ý lao xao tạp loạn, buông xuống trần duyên, chẳng nên cùng các trần duyên mà buông thả. Tâm cảnh vốn không tịch, chỉ vì ngăn trệ đã lâu nên không thông suốt được.” (Tổ Quy Sơn Linh Hựu)
Quan điểm đã thông, tâm ý đã thiện lành thì tất cả đều dễ thương vi diệu. Mỗi ngày là niềm vui bất tận. Mỗi ngày là món quà phẩm giá có thể hiến tặng cho muôn loài.
Biết ơn nhân duyên lành!
KHÔNG HỶ
