Có những mất mát khiến ta ngỡ đời mình không thể tiếp tục như trước. Một người thân ra đi, một cuộc chia lìa, một tin bệnh nặng… đều có thể làm lòng chao đảo. Sống an hòa giữa tử sinh là học cách ôm lấy nỗi đau, chăm sóc những gì còn hiện hữu và từng bước tìm lại sự bình yên, dù thương nhớ vẫn còn.
Chúng ta thường nghĩ mình còn nhiều thời gian. Còn dịp về thăm cha mẹ, còn hôm khác để gọi điện, còn cơ hội nói lời cảm ơn. Cho đến khi một người không còn nữa, những điều từng được hẹn “để mai” bỗng trở thành khoảng trống chẳng thể lấp đầy.
Mất mát đau bởi người ấy đã có mặt trong đời ta bằng những điều rất cụ thể: tiếng gọi, món ăn, một chiếc áo, thói quen chờ cửa. Khi họ vắng đi, sinh hoạt vẫn tiếp diễn, nhưng những nơi quen thuộc đều có thể đánh thức thương nhớ.
Vì vậy, đừng vội yêu cầu mình phải bình thản. Nước mắt có chỗ của nước mắt, nỗi buồn có thời gian của nỗi buồn. Có ngày tưởng đã nguôi, ta lại khóc vì một kỷ niệm bất chợt. Điều ấy không có nghĩa mình yếu đuối hay tu tập chưa đủ.
Trong tinh thần Phật giáo, nhìn nhận vô thường giúp ta hiểu rằng những gì do điều kiện tạo thành đều thay đổi. Nhưng hiểu bằng ý niệm và đón nhận bằng trái tim là hai việc khác nhau. Chúng ta cần thời gian để lời mình hiểu trở thành sự nâng đỡ.
Khi lòng quá đau, hãy trở về những việc nhỏ: ăn một bữa, uống nước, nghỉ ngơi, bước ra ngoài đón nắng. Có thể ngồi yên vài phút, nhận biết hơi thở mà không buộc mình phải hết buồn. Chăm sóc thân là một cách giúp tâm có nơi nương tựa.
Cũng hãy cho phép người khác ở bên. Một người bạn chịu nghe, một người thân cùng nhắc chuyện cũ, một vị thầy có thể trò chuyện chân thành… giúp ta đi qua cô quạnh. Không phải nỗi đau nào cũng cần được giải thích; có khi chỉ cần được lắng nghe.
Sau mất mát, ta dễ tự trách: giá như đã đưa người ấy đi khám sớm hơn, đã về nhà hôm đó, đã nói dịu dàng hơn. Nếu có điều cần rút kinh nghiệm, hãy nhìn nhận. Nhưng đừng dùng hiểu biết của hôm nay để kết án mình trong hoàn cảnh ngày trước.
Có những chuyện khi ấy ta thật sự không biết, không đủ điều kiện hoặc không thể quyết định. Nhận ra giới hạn của mình giúp lòng bớt bị giày vò. Ta vẫn có thể tiếc nuối, đồng thời học cách đối xử với bản thân bằng sự công bằng và lòng thương.
Với người có niềm tin, một thời kinh, một lần niệm Phật, một việc thiện hồi hướng có thể giúp tình thương được tiếp nối. Hãy làm trong sự tự nguyện, vừa sức. Lòng thành không cần được chứng minh bằng nghi lễ tốn kém hay sự kiệt quệ của người ở lại.
Người thân đã đi, nhưng những gì họ trao vẫn có thể được nuôi dưỡng: cách sống tử tế, sự chăm chỉ, một lời dặn biết thương người. Khi thực hành những điều ấy, ta cho kỷ niệm một chỗ trong hiện tại. Thương nhớ dần có thêm hơi ấm của biết ơn.
Mất mát cũng nhắc ta nhìn lại người đang còn bên cạnh. Cha mẹ đang già, con đang lớn, bạn đời cũng có những mệt mỏi cần được hiểu. Một cuộc gọi hôm nay, một bữa cơm có mặt trọn vẹn, một lời xin lỗi đúng lúc đều là điều đáng quý.
Nghĩ về cái chết của chính mình, ta có thể thấy sợ. Hãy đón nhận nỗi sợ ấy nhẹ nhàng, rồi hỏi mình muốn sống thế nào trong thời gian đang có. Có việc cần hoàn thành, tình thương cần bày tỏ và những tranh chấp có thể thôi nuôi dưỡng.
Sự an hòa có thể đến từng chút: một đêm ngủ yên hơn, một lần nhắc tên người đã mất mà lòng bớt thắt lại. Nếu nỗi buồn kéo dài khiến mình khó ăn, ngủ hoặc làm việc, hãy tìm sự hỗ trợ phù hợp. Người ở lại cũng cần được chăm sóc.
Rồi một ngày, ta có thể mang thương nhớ đi cùng cuộc sống. Vẫn nhớ, vẫn có lúc rơi nước mắt, nhưng cũng biết mỉm cười và mở lòng với người khác. Giữa mất mát, tử sinh, sự an hòa được nuôi bằng những ngày ta tiếp tục sống tử tế.
Thích nữ Như Hòa
