Mỗi mùa Phật đản về, hình ảnh người con Phật thành kính chắp tay bên lễ đài, nhẹ nhàng múc từng gáo nước thơm tắm lên tôn tượng Đức Phật sơ sinh luôn gợi trong lòng ta một niềm xúc động sâu xa. Nghi thức tắm Phật không chỉ là một nghi lễ đẹp trong ngày kỷ niệm Đức Phật đản sanh, mà còn là lời nhắc nhở mỗi người quay về tắm gội lại chính tâm mình.
Ta tắm Phật bằng nước thơm, nhưng điều cần được gột rửa không phải là thân Phật. Đức Phật vốn thanh tịnh, sáng trong, không vướng bụi trần. Người cần được tắm lại chính là chúng ta – những con người còn nhiều phiền não, còn lắm tham sân si, còn dễ bị cuốn theo hơn thua, được mất, buồn giận và khổ đau trong cuộc đời.
Bởi vậy, khi đứng trước tôn tượng Đức Phật, tay nâng gáo nước dội xuống, nếu chỉ xem đó là một hành động bên ngoài thì nghi thức ấy chưa thật sự trọn vẹn. Điều quan trọng là trong khoảnh khắc ấy, ta biết lắng lòng lại, thành tâm phát nguyện: xin cho những bụi bặm trong tâm mình được rửa sạch, xin cho những điều bất thiện trong ý nghĩ, lời nói và hành động được chuyển hóa, xin cho hạt giống Phật trong lòng mình được nảy nở.
Gáo nước đầu tiên dội trên đầu là lời nguyện cho ý nghiệp được sáng trong. Trong đời sống hằng ngày, mọi khổ đau nhiều khi bắt đầu từ một ý nghĩ. Một ý nghĩ ganh tỵ có thể làm lòng ta bất an. Một ý nghĩ oán trách có thể khiến ta nhìn ai cũng thấy lỗi. Một ý nghĩ tham lam có thể dẫn ta đến những hành động sai lầm. Tâm nghĩ điều gì, đời sống ta dần đi theo điều ấy. Vì vậy, tắm Phật cũng là dịp để ta nhìn lại tâm mình: hôm nay ta đã nghĩ gì về người khác, về cuộc đời, về chính bản thân mình? Ta có nuôi dưỡng sự tử tế, cảm thông, bao dung không, hay đang để lòng mình đầy phiền muộn và hơn thua?
Khi biết tắm lại ý nghĩ, ta học cách nghĩ lành hơn. Thấy người thành công, thay vì ganh tỵ, ta tập hoan hỷ. Gặp người làm mình buồn, thay vì vội oán trách, ta tập nhìn sâu hơn để hiểu. Đối diện nghịch cảnh, thay vì tuyệt vọng, ta tập tin rằng mọi chuyện đến đều có nhân duyên và bài học của nó. Một ý nghĩ thiện lành có thể làm cho tâm ta nhẹ lại. Một tâm sáng trong sẽ giúp cuộc đời bớt tối tăm.
Gáo nước thứ hai trôi xuống bờ môi là lời nguyện cho khẩu nghiệp được thanh tịnh. Trong cuộc sống, lời nói có sức mạnh rất lớn. Một lời nói hiền có thể làm người khác ấm lòng, nhưng một lời cay nghiệt cũng có thể khiến ai đó tổn thương rất lâu. Có khi ta không cố ý làm hại ai bằng hành động, nhưng lại vô tình gieo buồn đau bằng lời nói vội vàng, bằng sự phán xét, mỉa mai, trách móc hay nói xấu sau lưng.
Tắm Phật là để nhắc ta biết giữ gìn miệng mình. Trước khi nói, hãy tự hỏi: lời này có đúng không, có cần thiết không, có làm người khác đau không? Nếu một lời nói ra chỉ để hơn thua, chỉ để thỏa cơn giận, chỉ để làm người khác mất mặt, thì tốt hơn nên im lặng. Im lặng đúng lúc cũng là một cách tu. Nói lời ái ngữ, lời chân thật, lời xây dựng, lời đem lại bình an cho người khác – đó cũng là một cách tắm tâm mỗi ngày.
Gáo nước thứ ba tắm trọn thân này là lời nguyện cho thân nghiệp dứt bỏ ác hành. Thân này có thể làm nên điều thiện, nhưng cũng có thể gây ra khổ đau nếu không được dẫn dắt bởi chánh niệm. Đôi tay có thể nâng đỡ người yếu đuối, nhưng cũng có thể làm tổn thương người khác. Đôi chân có thể đi đến nơi cần giúp đỡ, nhưng cũng có thể đưa ta vào những con đường sai lầm. Vì thế, tắm Phật là để ta tự nhắc mình sống ngay thẳng hơn, không làm điều gian dối, không làm hại người, không vì lợi ích riêng mà đánh mất lương tâm.
Trong đời thường, thân nghiệp thanh tịnh bắt đầu từ những việc rất nhỏ. Đó là làm ăn chân thật, không lừa lọc. Đó là không lấy của không thuộc về mình. Đó là giúp cha mẹ khi cha mẹ già yếu, giúp người khó khăn khi có thể, biết sống có trách nhiệm với gia đình và xã hội. Một hành động thiện dù nhỏ cũng có thể gieo vào đời một hạt giống lành. Một ngày không làm điều xấu, không cố ý gây tổn thương cho ai, đã là một ngày ta đang tu tập.
Tắm Phật, vì vậy, không chỉ diễn ra trong một buổi lễ. Tắm Phật thật sự là tắm tâm từng ngày. Mỗi ngày biết gột rửa một chút tham lam, bớt đi một chút sân hận, buông xuống một chút chấp ngã, nói một lời hiền hơn, làm một việc thiện hơn, nghĩ một điều lành hơn – đó chính là nghi thức tắm Phật sống động nhất trong đời.
Đức Phật đản sanh giữa đời không chỉ là sự kiện thiêng liêng của hơn hai ngàn năm trước, mà còn là sự thức tỉnh có thể được sinh ra trong lòng mỗi người hôm nay. Khi tâm ta bớt mê mờ, khi lời nói ta bớt làm đau, khi hành động ta bớt gây khổ, thì ánh sáng Phật đang được thắp lên trong chính cuộc sống này.
Con xin tắm Phật trong lòng, để những khổ đau, đèo bồng, phiền não được lắng xuống. Con xin tắm lại ý nghĩ để tâm được sáng trong. Con xin tắm lại lời nói để miệng biết nói điều lành. Con xin tắm lại thân này để mỗi việc làm đều hướng về thiện lành và lợi ích.
Khi thân, khẩu, ý được thanh tịnh, ta sẽ thấy Phật không ở đâu xa. Phật có mặt trong lòng từ bi, trong tâm biết tỉnh thức, trong bàn tay biết giúp người, trong nụ cười hiền và trong từng bước chân an lạc giữa cuộc đời. Và khi ấy, mỗi người tự trở thành một đóa sen nhỏ, âm thầm tỏa hương giữa đất trời.
Tuệ Tâm
