Con người ta thường không chịu quay lại nhìn ngắm chính mình, mà cứ hướng ra ngoài nhìn ngắm người khác rồi lại muốn sửa đổi người khác.
Họ không lo sửa đổi những sai lầm bên trong nội tâm mình, mà chỉ chăm chăm nhìn vào những gì đang xảy ra ở thế giới bên ngoài, nhìn vào những con người ở thế giới bên ngoài; chính vì vậy mà họ không thể thoát khỏi vùng đất của khổ đau, cứ mãi quẩn quanh và chìm đắm trong đau khổ.
Nếu chịu quay vào bên trong để nhìn ngắm và khám phá phần nội tâm của chính mình, chúng ta sẽ nhận ra rằng nguyên nhân dẫn đến khổ đau – tức Tập đế (Samudaya) – hoàn toàn không liên quan gì đến thế giới bên ngoài cả.
Quý vị sẽ tự mình nhìn thấy rằng khổ đau vốn dĩ sinh khởi từ ngay bên trong chính mình. Nếu chúng ta giải tỏa và đoạn trừ được những gì đang sinh khởi ở bên trong này, thì mọi khổ đau sẽ được vắng lặng và chấm dứt. Đây cũng chính là điều mà Đức Thế Tôn đã hằng chỉ dạy.
“Hãy dùng tâm Xả (Upekkhā) để quan sát sự sinh diệt đang diễn ra ở bên trong. Khi các cấu uế (Kilesa/Phiền não) được gột rửa sạch, con người sẽ được giải thoát khỏi mọi sự khổ đau và thành tựu niềm an lạc.” Đức Phật đã thuyết giảng như vậy.
Để thực hành điều này thì không phân biệt bất kỳ tôn giáo nào cả. Con người thì vẫn là con người mà thôi. Đã là con người thì bất kể chủng tộc nào, tôn giáo nào, hễ cứ liên tục tạo các ác nghiệp, phạm vào các ác hạnh, hễ cứ phản ứng lại bằng những tâm bất thiện (Tâm sân hận, tham ái) thì chắc chắn sẽ phải nếm trải khổ đau.
Một khi đã đoạn trừ được các tâm bất thiện, giữ cho tâm được thanh tịnh, trong sạch thì việc thoát khỏi khổ đau là điều chắc chắn, không thể sai chạy được.
Điều này vận hành hoàn toàn theo đúng quy luật tự nhiên. Hãy cứ dùng tâm xả để quan sát tầng sâu thẳm nhất của tâm thức.
Thiền sư S.N. Goenka
