Ai cũng mong muốn có một cuộc sống đầy đủ, có điều kiện chăm lo cho gia đình và thực hiện những dự định tốt đẹp. Người làm kinh doanh mong công việc phát triển, người làm công ăn lương mong có thu nhập ổn định, người khởi nghiệp mong tạo dựng được sự nghiệp bằng chính năng lực của mình. Những mong muốn ấy không có gì sai trái.
Trong đạo Phật, điều đáng quan tâm không phải chỉ là chúng ta có bao nhiêu tiền, mà còn là chúng ta kiếm tiền bằng cách nào và sử dụng đồng tiền ấy ra sao.
Một người có thể rất giàu có nhưng nếu tài sản được tạo dựng bằng sự lừa dối, bóc lột, gây tổn hại cho người khác thì sự giàu có ấy khó đem lại sự thanh thản lâu dài. Ngược lại, một người không có quá nhiều của cải nhưng biết lao động chân chính, sống có trách nhiệm, không làm điều bất thiện để trục lợi thì vẫn có thể xây dựng được một cuộc đời đáng kính trọng.
Giáo lý về chánh mạng trong Bát Chánh Đạo nhắc người tu học đến việc nuôi sống bản thân bằng nghề nghiệp và phương thức sinh sống chân chính, tránh những cách mưu sinh gây tổn hại đến mình và người. Đây là một điều rất thiết thực đối với người đang làm việc, kinh doanh và điều hành doanh nghiệp.
Hãy thử tự hỏi: Sản phẩm mình bán ra có thực sự mang lại giá trị cho khách hàng không? Những lời quảng cáo của mình có trung thực không? Người lao động trong doanh nghiệp có được đối xử công bằng không? Mình có đang vì lợi nhuận mà cố tình che giấu những rủi ro, đẩy thiệt hại sang người khác hay không?
Đôi khi, đứng trước một khoản lợi nhuận rất lớn, con người phải lựa chọn giữa lợi ích trước mắt và nguyên tắc đạo đức. Một hợp đồng có thể đem lại nguồn thu đáng kể, nhưng nếu phải đánh đổi bằng sự gian dối thì người có chánh kiến cần biết cân nhắc. Một cơ hội có thể giúp doanh nghiệp phát triển nhanh chóng, nhưng nếu phương thức thực hiện gây tổn hại cho cộng đồng thì cũng cần được xem xét lại.
Người làm kinh doanh theo tinh thần Phật pháp không nhất thiết phải từ bỏ khát vọng phát triển. Họ vẫn có thể đặt mục tiêu lớn, mở rộng doanh nghiệp, tạo ra lợi nhuận và xây dựng sự nghiệp. Nhưng trong quá trình ấy, cần giữ giới hạn đạo đức, biết tôn trọng con người và nhận thức được trách nhiệm của mình đối với xã hội.
Của cải tự nó không phải là điều xấu. Vấn đề nằm ở tâm tham lam và cách chúng ta sử dụng nó. Đồng tiền có thể giúp nuôi dưỡng gia đình, tạo việc làm, hỗ trợ người khó khăn, xây dựng những công trình có ích và hộ trì các hoạt động thiện lành. Nhưng nếu để lòng tham điều khiển, con người có thể vì tiền bạc mà đánh mất tình thân, danh dự và sự bình an trong tâm.
Bởi vậy, người học Phật cần biết tạo ra của cải bằng phương thức chân chính, sử dụng tài sản có trách nhiệm và không để sự giàu nghèo trở thành thước đo giá trị của con người.
Làm giàu không đáng trách, nhưng làm giàu bằng cách đánh mất lương tâm thì không phải là thành công đáng tự hào. Hãy để đồng tiền phục vụ những giá trị tốt đẹp, đừng để bản thân trở thành người phục vụ cho lòng tham.
Một sự nghiệp có thể được đo bằng quy mô doanh nghiệp, doanh thu hay tài sản, nhưng giá trị của một con người còn được thể hiện qua cách họ tạo ra những thành tựu ấy và những lợi ích họ để lại cho cuộc đời.
Cư sĩ Long Khả Nam
