Trong cuộc đời, không ai dám chắc mình chưa từng mắc sai lầm. Có những lỗi lầm xuất phát từ sự thiếu hiểu biết, có những lỗi lầm do nóng giận nhất thời, cũng có những việc chúng ta biết là không đúng nhưng vẫn cố tình thực hiện vì lợi ích trước mắt.
Điều đáng suy ngẫm không chỉ là chúng ta đã từng làm sai điều gì, mà còn là thái độ của chúng ta sau khi nhận ra lỗi lầm ấy.
Có người khi bị nhắc nhở liền tìm cách biện minh. Có người đổ lỗi cho hoàn cảnh, cho người khác hoặc cho những áp lực mà mình đang phải gánh chịu. Cũng có người biết mình sai nhưng lại chìm đắm trong mặc cảm, tự trách bản thân đến mức không còn đủ can đảm để thay đổi.
Trong tinh thần Phật giáo, sám hối là một pháp thực hành giúp người tu học nhận diện lỗi lầm, phát tâm ăn năn và quyết tâm sửa đổi. Sám hối chân chính không đơn thuần là đọc những lời xin lỗi hay thực hiện một nghi thức trước Tam Bảo. Điều quan trọng là phải có sự chuyển biến thực sự trong nhận thức và hành động.
Nếu từng nói lời khiến cha mẹ đau lòng, hãy thành tâm nhận lỗi và học cách quan tâm đến cha mẹ nhiều hơn. Nếu từng vì tham lợi mà gian dối trong kinh doanh, hãy dũng cảm sửa chữa những thiệt hại mình đã gây ra và quyết tâm làm ăn chân chính. Nếu từng nóng giận khiến người thân tổn thương, đừng chỉ xin lỗi rồi tiếp tục lặp lại hành vi cũ, mà cần học cách nhận diện cơn giận trước khi nó điều khiển lời nói và hành động.
Một điều rất quan trọng là không nên lấy việc sám hối làm cách để xóa bỏ trách nhiệm. Nếu sai lầm đã gây ra hậu quả, chúng ta cần có trách nhiệm khắc phục trong khả năng của mình. Một lời xin lỗi chân thành rất đáng quý, nhưng hành động sửa sai mới thể hiện rõ quyết tâm chuyển hóa.
Người biết sám hối không phải là người suốt ngày nhìn lại quá khứ để tự dằn vặt, mà là người dám nhìn thẳng vào quá khứ để không tiếp tục tạo ra những sai lầm tương tự.
Đừng vì một lần vấp ngã mà cho rằng mình không thể trở thành người tốt. Nhưng cũng đừng lấy sự tha thứ làm lý do để dễ dàng lặp lại lỗi lầm. Mỗi ngày đều có thể là cơ hội để bắt đầu lại, nếu chúng ta thật sự biết sửa mình.
Sám hối không làm cho lỗi lầm chưa từng xảy ra, nhưng giúp chúng ta có dũng khí nhận trách nhiệm, sửa chữa hậu quả và không để sai lầm cũ tiếp tục chi phối tương lai.
Người học Phật cần biết quay về soi sáng chính mình. Nhận ra một lỗi lầm đã là điều đáng quý; đủ can đảm sửa đổi lỗi lầm ấy còn đáng quý hơn. Đó chính là sự thực hành thiết thực trên con đường chuyển hóa thân tâm.
Cư sĩ Long Khả Nam
