Mỗi ngày chúng ta đều phải ăn để sống và xem việc ăn là chuyện hết sức bình thường. Nhưng mấy ai ngờ rằng, ẩn chứa trong từng miếng ăn nhỏ bé lại là biết bao triết lý sâu xa, là tội phúc, là công lao cực nhọc và cả một sự mầu nhiệm của đất trời.
Ăn để làm gì? Ta ăn để sống, nghĩa là ta đang đưa dưỡng chất (đạm, béo, chất xơ, nước, khoáng chất…) vào cơ thể. Nếu không có sự vay mượn, dung nạp từ bên ngoài, ta không thể tồn tại. Điều này chứng tỏ con người sống là hoàn toàn lệ thuộc vào môi trường bên ngoài, không ai có thể sống một mình hay tự mình tạo ra sự sống.
Triết lý đầu tiên ta phải hiểu là: khi gắp một miếng cơm, ta đã động tới cả đất trời. Để có bát cơm dẻo thơm, phải có mồ hôi của người nông dân, có đất, có nước, có nắng trời, gió sương và hạt giống. Rồi qua nhà máy xay xát, qua bếp lửa đun nấu mới thành hình.
Nếu trên mâm cơm có thêm miếng thịt hay miếng cá, ta lại vô tình chạm đến sinh mạng và sự tự do của một con vật, chạm đến công sức của người đánh bắt, người bán buôn… Mỗi món ăn đưa vào miệng là ta đang thọ nhận ân nghĩa của vạn vật. Đừng nghĩ chỉ cần bỏ ra vài chục nghìn, vài trăm nghìn để mua là xong trách nhiệm.
Đồng tiền chỉ là phương tiện trao đổi, còn cái ta thực sự mang lấy là một Món nợ ân nghĩa. Đôi khi ta lấy đi mạng sống của một chúng sinh khác để nuôi dưỡng sự sống của mình, đó không phải là chuyện đơn giản. Suy ngẫm kỹ lại, ta mới giật mình nhận ra: Miếng ăn thực sự là chuyện lớn lắm! Mỗi miếng ăn là động đến cả đất trời
Chính vì mỗi bữa ăn là ta đang tiêu thụ phước báu của mình và vay mượn sinh mạng, công sức của vạn vật, nên ta không thể chỉ ăn rồi hưởng thụ một cách ích kỷ. Theo Luật Nhân quả, để trả món nợ ân nghĩa này, quy luật bắt buộc là ta phải luôn cống hiến nhiều hơn thụ hưởng. Cống hiến, tu tập làm phước để đền đáp ân nghĩa
Khi ta còn sức khỏe, năng lượng từ bữa ăn phải được biến thành hành động làm việc có ích, phụng sự cộng đồng, tu tập và làm phước. Kể cả khi về già nằm một chỗ, ta vẫn có thể cống hiến bằng cách rải tâm từ bi, cầu nguyện cho thế giới bình an. Chỉ khi ta nỗ lực tạo ra giá trị tốt đẹp, làm phước không ngừng nghỉ, ta mới bù đắp lại được phần mình đã thọ nhận, đồng thời dư ra phước báu cho con đường tu tập và những kiếp sống mai sau.
Hiểu được sự kết nối lớn lao đó, ta không thể lùa thức ăn vào miệng một cách vô tư, vô ý thức nữa. Từ nay, việc ăn trở thành một pháp tu. Mỗi khi gắp đũa thức ăn đưa lên miệng, trong đó phải có đầy đủ trí tuệ, ý thức và đạo đức của ta. Ta biết ơn người đã cất công nấu nướng, biết ơn vạn vật đã hy sinh, và biết kiểm soát tâm tham lam trước những món ăn ngon.
Đạo đức trong ăn uống đòi hỏi chúng ta phải ăn khôn ngoan: Ăn để có sức khỏe, ăn để tránh bệnh tật, chọn lựa thực phẩm tốt để bảo vệ hệ gen cho con cháu mai sau. Ta cần biết ăn uống chừng mực, thấy món ngon cũng đừng vì thèm muốn của vị giác mà ăn quá đà sinh ra bệnh tật. Ăn uống còn là để gia đình đầm ấm, là lúc quan tâm nhường nhịn người khác và biết nghĩ đến những mảnh đời nghèo khó đang thiếu ăn ngoài kia.
TT. Thích Chân Quang
