Thời Đức Phật, ngài Xá Lợi Phất thường độ được những đệ tử trẻ tuổi mà xuất sắc. Chú sa di Pandita là một người như vậy, xuất gia theo ngài từ khi còn bé. Vào một buổi sáng, hai thầy trò hòa cùng đoàn chư Tăng đi vào thành khất thực như thường lệ. Đường vào thành khá xa nên chú quan sát được nhiều việc.
Thấy người ta đang đào mương dẫn nước vào ruộng, chú nghĩ: dòng nước chảy tự do ngoài sông mà người ta có thể dẫn được theo ý mình, vậy tại sao con người không thể dẫn dắt, trụ nhiếp được tâm mình? Lát sau, thấy những người thợ đang uốn cong những cánh cung, rồi người thợ mộc khắc, đẽo, cưa, đục từ khúc gỗ khô cứng thành chiếc bánh xe hữu dụng, chú lại thầm nghĩ: một vật vô tri mà con người còn uốn nắn được theo ý mình, tại sao mình không sửa sang, nhiếp phục tâm mình để chứng đạt Thánh quả A La Hán?
Đến đây, bỗng một quyết tâm kỳ lạ trỗi dậy mạnh mẽ trong lòng khiến chú chỉ muốn ngồi thiền, không muốn làm gì khác nữa. Chú khẽ thưa với ngài Xá Lợi Phất:
- Bạch Sư Phụ, xin Sư Phụ cầm bát vào thành khất thực giúp con, con phải quay về tinh xá có việc.
Thông thường, bổn phận của người đệ tử là phải đi khất thực giúp thầy, còn ở đây chú lại nhờ thầy khất thực giúp mình. Nhưng ngài Xá Lợi Phất là bậc A La Hán trí tuệ, từ bi mênh mông và cực kỳ thương đệ tử. Ngài biết chú đang muốn tu, căn cơ của chú rất đặc biệt và đã đến lúc nhân duyên chứng đạo chín muồi nên nhẹ nhàng bảo:
- Vậy con cứ về, hãy trao bát cho thầy.
Ngài ôm hai bình bát lặng lẽ cùng chư Tăng vào thành, còn chú lạy thầy rồi quay về tinh xá, vào thất bắt chân lên ngồi thiền. Thấu rõ căn cơ của chú phải ngồi sáu, bảy tiếng liên tiếp mới đắc đạo, Đức Phật đã dùng thần thông hiện ra trên đường giữ chân chư Tăng lại hỏi chuyện đạo lý, kéo dài thời gian để giữ yên tinh xá cho chú nhiếp tâm. Cho đến khi chú sa di đắc đạo viên mãn, Đức Phật mới thu thần thông và sau đó nói bài kệ ngợi khen chú:
“Người đào mương dẫn nước
Kẻ uốn nắn cung tên
Thợ đẽo cây khắc gỗ
Bậc trí nhiếp tâm mình.”
Sự tinh tấn dõng mãnh của chú sa di đã làm động lòng cả trời đất và được Đức Phật kịp thời hỗ trợ. Qua đó ta hiểu rằng, quả đắc đạo thuộc về nhân duyên nhiều kiếp, khi chín muồi sẽ tự thành tựu chứ không phải do tham vọng hay sự dằn ép mà có được. Bổn phận của chúng ta là cứ tiếp tục gieo trồng công đức trong từng ngày, từng giờ: giữ gìn giới hạnh, giúp đỡ mọi người, thương kính Thầy Tổ và tinh tấn hành thiền. Nếu ta vì lòng tôn kính Phật tuyệt đối, vì tình thương yêu chúng sinh vô hạn mà thật lòng tu tập trong khiêm cung kín đáo thì không bao giờ ta cô đơn. Nơi cõi cao siêu, chư Phật và chư Bồ Tát vẫn luôn dõi theo từng bước chân ta đi, từng ý niệm ta khởi để kịp thời nâng đỡ, dìu dắt ta đi qua mọi sóng gió trên bước đường tu hành.
Trích sách Những điều thú vị từ truyện tích Pháp Cú , tác giả TT. Thích Chân Quang
