Chánh tinh tấn là năng lực tinh thần có đặc tính kiên nhẫn, bền bỉ và không trông đợi kết quả trong lúc thực hành. Nỗ lực để hành thiền chỉ cần ở mức độ vừa phải, đủ để duy trì chánh niệm nhẹ nhàng càng liên tục càng tốt trên đối tượng của sáu giác quan.
Thỉnh thoảng, tôi lo ngại về chữ nỗ lực, vì các hành giả thường xuyên dùng nỗ lực một cách vụng về nhằm đạt được điều gì đó. Đây thường là dấu hiệu của tâm tham đang vận hành; chúng ta dùng quá nhiều năng lượng để đạt được kết quả.
Chúng ta trông đợi kết quả, đó là khuynh hướng tự nhiên. Bất cứ điều gì chúng ta nghĩ, nói hay làm thì đều có tâm tham thúc đẩy đằng sau. Nó trở thành một thói quen.
Ví dụ, chúng ta đi khóa tu, thói quen này bắt đầu tác động và chúng ta muốn phải có kết quả gì đó từ khóa tu. Tại sao chúng ta chánh niệm? Bởi vì chúng ta muốn được bình an, chúng ta muốn có một kinh nghiệm thiền tập tuyệt vời và bởi vì vị thầy hướng dẫn chúng ta phải chánh niệm. Một khi chúng ta hiểu rằng chánh niệm có lợi theo cách nào đó thì chúng ta sẽ muốn có chánh niệm. Đây có thể cũng là tham. Mục đích của thực hành chánh niệm là phát triển trí tuệ. Tuy nhiên, chúng ta cũng không cần phải nóng lòng khao khát trí tuệ. Chúng ta chỉ cần vui vẻ tận hưởng chánh niệm liên tục và vẫn hiểu rõ những lợi ích của nó.
Đối với những hành giả đã từng đạt kết quả trong tu tập, có khả năng họ sẽ mong cầu nhiều thành quả hơn nữa và thậm chí việc thực hành của họ sẽ bị chệch hướng. Quá trình bắt đầu lại có thể chứa đầy những ham muốn được kinh nghiệm những tuệ giác từng sinh khởi trước đây. Chuyện này dễ dẫn đến sự chán nản trong pháp hành và đôi khi dẫn đến sự thiếu tự tin, coi đó là chuyện của riêng mình thay vì hiểu đúng đó chỉ là một tiến trình tự nhiên.
Giải pháp duy nhất là chấp nhận và tiếp tục với nó (nghĩa là đừng phức tạp hóa và đơn giản là chánh niệm lại lần nữa). Nếu chúng ta thiền vì muốn có an lạc thì tâm tham đang hiện diện. Tuy nhiên, hạnh phúc đích thực mà chúng ta có thể đạt tới chỉ có thể là kết quả của trí tuệ. Khi có trí tuệ, mọi thứ sẽ đâu vào đó.
Tôi luôn ước rằng các hành giả hiểu rõ phương pháp thực hành đúng trước khi bắt đầu. Thỉnh thoảng, tôi cảm thấy lo ngại trước những nỗ lực của họ. Trong một thời gian dài, tôi đã nói chuyện với nhiều người và nhận ra hầu hết họ đã nỗ lực sai cách. Họ muốn chạy theo những khao khát bên trong, kết quả là mọi nỗ lực đều trật.
Cho dù tôi đã giải thích nhiều lần thế nào là đúng, thế nào là sai, họ vẫn bất chấp tất cả và nỗ lực sai cách. Các hành giả dường như có thể hiểu điều tôi nói trong chốc lát, rồi họ lại quên ngay. Đây là thói quen. Một khi nhận ra những gì mình đang làm là sai, họ sẽ từ từ buông bỏ thói quen cũ và thực hành đúng cách.
Do đó, nỗ lực đúng đắn thực ra là không cần nỗ lực gì cả: rất đơn giản như thế, chỉ cần không trông đợi kết quả khi hành thiền là được.
An trú trong chánh niệm và theo dõi xem chuyện gì sẽ xảy ra, cho phép mọi thứ diễn ra một cách tự nhiên theo đúng bản chất của nó mà không có bất cứ sự kiểm soát nào. Vài hành giả thực hành nhiều năm ròng mà không đạt mấy tiến bộ là do bởi tâm tham. Đây không phải là cách thực hành đúng. Cách đúng là hãy để tâm trong trạng thái trôi chảy tự nhiên một cách cân bằng, không chịu sự ảnh hưởng của thái độ tham lam, chống đối hay kiểm soát.
Trích Sách: Khi chánh niệm trở nên tự nhiên.
Thiền Sư U Tejaniya
