Có một việc chúng ta làm mỗi ngày, tưởng chừng rất bình thường nhưng lại chứa đựng nhiều cơ hội để thực hành Phật pháp, đó chính là ăn uống.
Phần lớn mọi người ăn để no bụng, để có sức khỏe làm việc hoặc đơn giản vì đến giờ ăn. Nhưng đã bao giờ chúng ta thực sự dừng lại để cảm nhận một bữa cơm mình đang có quý giá đến nhường nào?
Một hạt gạo trên bàn ăn không tự nhiên mà có. Để có được bát cơm, người nông dân phải dầm mưa dãi nắng, người gieo trồng phải chăm sóc từng ngày, người thu hoạch phải trải qua bao công đoạn. Đằng sau một mâm cơm còn có công sức của người vận chuyển, người buôn bán, người nấu nướng và rất nhiều điều kiện khác trong cuộc sống.
Khi nhìn thấy được những nhân duyên ấy, chúng ta sẽ không còn xem thức ăn là điều hiển nhiên. Một bữa cơm bình thường cũng trở thành cơ hội để nuôi dưỡng lòng biết ơn và sự trân trọng.
Trong tinh thần Phật giáo, ăn uống có chánh niệm không đơn thuần là ăn chậm hay giữ im lặng trong bữa ăn. Đó là biết rõ mình đang ăn, nhận biết cảm giác của thân, hiểu nhu cầu thực sự của cơ thể và không để tâm tham muốn hoàn toàn điều khiển việc ăn uống.
Có người ăn khi đang tức giận, có người vừa ăn vừa lo lắng chuyện ngày mai, có người ăn quá mức chỉ vì món ăn hợp khẩu vị, cũng có người vì chạy theo những thú vui mà quên mất việc chăm sóc sức khỏe. Thân đang dùng bữa nhưng tâm lại bị kéo đi bởi vô số suy nghĩ. Đó là lúc chúng ta đang bỏ lỡ một cơ hội quý giá để sống trọn vẹn với hiện tại.
Thực hành chánh niệm trong ăn uống không cần bắt đầu bằng những nghi thức phức tạp. Trước bữa ăn, hãy dành một chút thời gian nhìn lại những điều kiện đã tạo nên thức ăn hôm nay. Khi ăn, biết mình đang ăn, nhai kỹ, cảm nhận hương vị và lắng nghe nhu cầu của cơ thể. Ăn vừa đủ, không phung phí, không vì chiều theo khẩu vị mà gây tổn hại cho sức khỏe.
Đối với người thực hành lòng từ bi, ăn uống cũng là dịp để suy ngẫm về sự sống của muôn loài, lựa chọn thực phẩm phù hợp với hoàn cảnh và khả năng của mình, đồng thời hạn chế lãng phí. Không nên biến việc ăn uống thành lý do để phán xét hay xem thường người có lựa chọn khác mình. Điều quan trọng là sự tỉnh thức và tâm thiện lành trong từng lựa chọn.
Một người có thể dành nhiều thời gian ngồi thiền, nhưng nếu trong những sinh hoạt bình thường luôn vội vã, thiếu tỉnh thức, thì việc tu tập vẫn chưa được đem vào đời sống một cách trọn vẹn.
Bữa cơm gia đình cũng vậy. Khi mọi người cùng ngồi xuống, hãy trân trọng sự hiện diện của nhau. Đừng để điện thoại, công việc hay những bất đồng không đáng có làm mất đi sự ấm áp của một bữa cơm sum họp. Có những người từng ăn cùng chúng ta mỗi ngày, nhưng rồi vì vô thường mà không còn cơ hội ngồi chung một bàn nữa.
Biết trân trọng một bữa cơm là biết trân trọng công sức của nhiều người, biết đủ với những gì mình có và biết quay về chăm sóc thân tâm trong giây phút hiện tại.
Tu tập không nhất thiết phải đợi đến khi bước vào chánh điện hay ngồi trước bàn thờ Phật. Ngay trong một bữa ăn giản dị, nếu có sự tỉnh thức và lòng biết ơn, chúng ta cũng đang thực hành một điều rất đẹp trên con đường tu học.
Cư sĩ Long Khả Nam
