Trong Kinh Tương Ưng Bộ (Tập II) – Thiên Nhân Duyên – Chương I: Tương Ưng Nhân Duyên – Phẩm III: Phẩm Mười Lực – Kinh Mười Lực, Đức Phật đã dạy: “Không thể nào dùng phương tiện thấp kém mà có thể đạt được cái cao quý. Phải với phương tiện cao quý mới có thể đạt được cái cao quý.”
1. Phương tiện cao quý dẫn đến quả cao quý
Trong cuộc đời, nhờ có phước duyên, chúng ta được tiếp xúc và học hỏi những lời dạy của Đức Phật. Đôi khi, chỉ cần ghi nhớ và thực hành một vài câu kinh, chúng ta đã có thể lấy đó làm điểm tựa để chuyển hóa bản thân, từng bước thoát khỏi khổ đau.
Đức Phật dạy rằng không thể dùng phương tiện thấp kém để đạt được điều cao quý. Nhân như thế nào sẽ dẫn đến quả tương ứng như thế ấy. Như câu tục ngữ “Gần mực thì đen, gần đèn thì sáng”, khi thường xuyên tiếp xúc với những điều thiện lành và thực hành các pháp cao quý, chúng ta mới có thể chuyển hóa bản thân theo hướng tốt đẹp.
Vì vậy, muốn đạt được quả lành, mỗi người cần bắt đầu từ việc gieo trồng những nhân lành trong suy nghĩ, lời nói và hành động hằng ngày.
2. Biếng nhác khiến con người xa rời thiện pháp
Người biếng nhác thường dễ rơi vào trạng thái chán nản, mệt mỏi, thiếu quyết tâm và ngại cố gắng. Khi tâm ấy chi phối, chúng ta sẽ khó duy trì việc nghe Pháp, hành Thiền, giữ giới và làm các việc thiện. Từ đó, những ác pháp có cơ hội phát triển, khiến bản thân ngày càng xa rời điều thiện và dễ chuốc lấy khổ đau.
Ngược lại, khi biết chủ động thay đổi, sống thiện lành và hạn chế những hành vi bất thiện, chúng ta sẽ tạo dựng được những điều kiện tốt đẹp cho cuộc sống.
Lời Phật dạy nhắc nhở mỗi người cần nhận diện sự biếng nhác của bản thân, không để các ác pháp chi phối mà đánh mất ý nghĩa của cuộc đời. Đặc biệt, được làm người là cơ hội quý báu để chúng ta tu tập, giữ giới và tích cực làm việc thiện.
3. Giữ giới là thực hành những hạnh cao quý
Một trong những phương tiện cao quý mà người học Phật cần thực hành là giữ gìn giới luật. Năm giới gồm: không sát sinh, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối và không sử dụng các chất gây say nghiện.
Việc giữ giới không chỉ giúp ngăn ngừa những hành vi bất thiện mà còn nuôi dưỡng các phẩm chất tốt đẹp. Không sát sinh giúp phát triển lòng từ; không trộm cắp, không tà dâm giúp giữ gìn hành vi chân chính; không nói dối là thực hành sự chân thật; không sử dụng các chất gây say nghiện góp phần bảo vệ sự tỉnh thức.
Khi giữ gìn giới luật, chúng ta đang gieo những nhân thiện lành để nhận quả tương ứng. Ngược lại, những hành vi gây đau khổ cho bản thân và chúng sinh sẽ tạo nên nghiệp bất thiện, có thể dẫn đến quả khổ và sự tái sinh vào các cảnh giới như địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh theo quan niệm nhân quả trong Phật giáo.
Do đó, giữ giới là nền tảng quan trọng trên con đường tu tập Giới – Định – Tuệ, giúp mỗi người sống có đạo đức, tránh điều ác và vun bồi điều thiện.
4. Tinh tấn là điều kiện cần thiết trên con đường tu tập
Trong cuộc sống, muốn đạt được thành công, chúng ta đều cần sự cố gắng và quyết tâm. Muốn thuộc một bài kinh, hiểu một bài Pháp thoại hay hoàn thành bất kỳ công việc nào, mỗi người đều phải kiên trì học tập và rèn luyện.
Việc tu tập cũng vậy. Giữ giới, tụng kinh và hành Thiền đòi hỏi sự bền bỉ, nghiêm túc, không thể thực hiện qua loa hay dễ dàng bỏ cuộc. Khi hành Thiền, chúng ta có thể gặp trạng thái buồn ngủ, mệt mỏi, chán nản và mất tập trung. Nếu không biết nhận diện, điều chỉnh và vượt qua những trở ngại ấy, chúng ta sẽ dễ rơi vào giải đãi, khiến việc tu tập bị gián đoạn.
Trong Vi Diệu Pháp, hôn trầm, thụy miên là những trạng thái tâm gây trì trệ, uể oải, cản trở sự tinh tấn. Vì vậy, mỗi người cần nhận biết và từng bước khắc phục những chướng ngại này để duy trì việc thực hành thiện pháp.
Tóm lại, lời dạy của Đức Phật nhắc nhở chúng ta không nên sống biếng nhác, buông lung mà cần biết trân trọng cơ hội được làm người. Muốn đạt được điều cao quý, chúng ta phải lựa chọn những phương tiện cao quý: giữ gìn giới luật, hành Thiền, phát triển trí tuệ và tích cực làm việc thiện. Nhờ tinh tấn bền bỉ, mỗi người có thể từng bước chuyển hóa thân tâm, sống an lạc và làm cho cuộc đời thêm ý nghĩa.
Thích Thiện Tuệ
