Sau mỗi thời kinh, nhiều người Phật tử thường chắp tay đọc lời hồi hướng, nguyện đem công đức tu tập hướng đến cha mẹ hiện tiền, cha mẹ nhiều đời, thân bằng quyến thuộc và tất cả chúng sinh. Đây là một nghi thức quen thuộc trong đời sống tu học, nhưng ý nghĩa sâu xa của việc hồi hướng đôi khi chưa được hiểu đầy đủ.
Có người tụng kinh xong chỉ đọc lời hồi hướng theo thói quen. Có người lại nghĩ rằng hồi hướng là đem phần công đức mình có được chuyển trực tiếp cho người khác, giống như chuyển một món quà từ người này sang người kia. Thực ra, trong các truyền thống Phật giáo, hồi hướng được giải thích với những sắc thái khác nhau, nhưng tinh thần chung là hướng những thiện nghiệp và công đức tu tập đến một mục tiêu cao thượng, không giữ riêng lợi ích cho bản thân.
Khi một người lễ Phật, tụng kinh, niệm Phật, làm việc thiện hoặc thực hành thiền định, những việc làm ấy góp phần nuôi dưỡng các phẩm chất tốt đẹp trong tâm. Thay vì chỉ mong bản thân được lợi ích, người ấy phát nguyện hướng thiện lành ấy đến cha mẹ, người thân, những người đang đau khổ và rộng hơn là tất cả chúng sinh.
Chính tâm nguyện ấy giúp con người vượt ra khỏi sự ích kỷ và giới hạn của cái tôi.
Một người chỉ tu tập để cầu lợi ích cho riêng mình có thể dễ dàng thất vọng khi mong muốn chưa thành. Nhưng khi biết mở rộng tâm nguyện, người ấy sẽ dần nhận ra rằng tu học không chỉ là hành trình tìm kiếm sự bình an cá nhân, mà còn là quá trình học cách sống có trách nhiệm, biết yêu thương và đem điều tốt đẹp đến với cuộc đời.
Hãy thử hình dung một người con sau thời kinh buổi tối thành tâm hồi hướng công đức cho cha mẹ. Nếu lời hồi hướng ấy khiến người con biết quan tâm đến sức khỏe của cha mẹ hơn, dành thời gian chăm sóc và nói những lời dịu dàng hơn, thì tinh thần hiếu kính đã được thể hiện bằng hành động cụ thể.
Một người hồi hướng cho những người từng có mâu thuẫn với mình. Nếu sau đó họ biết giảm bớt lòng oán giận, không tiếp tục tìm cách trả đũa và có thể cư xử bằng sự bình tĩnh, thì tâm nguyện hồi hướng đã góp phần mở ra một hướng chuyển hóa tốt đẹp.
Một người hồi hướng cho những chúng sinh đang chịu khổ đau. Nếu lời nguyện ấy khơi dậy ý thức bảo vệ sự sống, biết chia sẻ với người nghèo khó và tránh làm tổn hại đến muôn loài, thì lòng từ bi không còn nằm trên lời nói mà đã đi vào cuộc sống.
Hồi hướng cũng không có nghĩa là thay thế trách nhiệm cá nhân. Nếu một người thân đang bệnh, ta có thể tụng kinh, niệm Phật và hồi hướng cho họ, nhưng vẫn cần chăm sóc, đưa đi khám chữa bệnh và hỗ trợ những điều cần thiết. Nếu đã gây tổn thương cho người khác, không thể chỉ hồi hướng rồi bỏ qua việc xin lỗi hoặc khắc phục hậu quả.
Người Phật tử có thể thực hành hồi hướng sau mỗi thời khóa bằng một tâm niệm chân thành. Không cần lời lẽ cầu kỳ, điều quan trọng là phát nguyện hướng những điều thiện lành mình đã thực hành đến người thân, người đang gặp khó khăn và tất cả chúng sinh. Tùy pháp môn và truyền thống, có thể sử dụng bài kệ hồi hướng được chư Tăng, Ni hướng dẫn.
Một điểm đáng suy ngẫm là khi hồi hướng cho cả những người mình không ưa thích, ta đang tập buông bớt sự phân biệt và nuôi dưỡng tâm bình đẳng. Điều ấy không đồng nghĩa với việc phải tiếp tục ở trong một mối quan hệ gây tổn hại hay bỏ qua hành vi sai trái. Ta có thể mong người khác được an lành, đồng thời vẫn giữ khoảng cách cần thiết và bảo vệ sự an toàn của mình.
Tu tập là làm cho tâm ngày càng rộng lớn. Nếu càng tu càng chỉ nghĩ đến quyền lợi của bản thân, càng dễ phán xét và xa cách mọi người, ta cần nhìn lại mục đích ban đầu của mình.
Một thời kinh có thể kết thúc trong vài chục phút, nhưng tâm nguyện hồi hướng có thể tiếp tục được thể hiện suốt cả ngày bằng những hành động tử tế.
Khi biết đem điều lành hướng đến muôn người, ta không chỉ cầu mong thế giới tốt đẹp hơn, mà còn đang từng bước chuyển hóa chính tâm mình. Đó là ý nghĩa sâu sắc của hồi hướng: tu tập không dừng lại ở lợi ích riêng, mà mở rộng thành tình thương và trách nhiệm đối với tất cả chúng sinh.3. Hồi hướng công đức sau mỗi thời kinh: Một pháp tu nuôi dưỡng tâm rộng lớn và vô lượng yêu thương
Sau mỗi thời kinh, nhiều người Phật tử thường chắp tay đọc lời hồi hướng, nguyện đem công đức tu tập hướng đến cha mẹ hiện tiền, cha mẹ nhiều đời, thân bằng quyến thuộc và tất cả chúng sinh. Đây là một nghi thức quen thuộc trong đời sống tu học, nhưng ý nghĩa sâu xa của việc hồi hướng đôi khi chưa được hiểu đầy đủ.
Có người tụng kinh xong chỉ đọc lời hồi hướng theo thói quen. Có người lại nghĩ rằng hồi hướng là đem phần công đức mình có được chuyển trực tiếp cho người khác, giống như chuyển một món quà từ người này sang người kia. Thực ra, trong các truyền thống Phật giáo, hồi hướng được giải thích với những sắc thái khác nhau, nhưng tinh thần chung là hướng những thiện nghiệp và công đức tu tập đến một mục tiêu cao thượng, không giữ riêng lợi ích cho bản thân.
Khi một người lễ Phật, tụng kinh, niệm Phật, làm việc thiện hoặc thực hành thiền định, những việc làm ấy góp phần nuôi dưỡng các phẩm chất tốt đẹp trong tâm. Thay vì chỉ mong bản thân được lợi ích, người ấy phát nguyện hướng thiện lành ấy đến cha mẹ, người thân, những người đang đau khổ và rộng hơn là tất cả chúng sinh.
Chính tâm nguyện ấy giúp con người vượt ra khỏi sự ích kỷ và giới hạn của cái tôi.
Một người chỉ tu tập để cầu lợi ích cho riêng mình có thể dễ dàng thất vọng khi mong muốn chưa thành. Nhưng khi biết mở rộng tâm nguyện, người ấy sẽ dần nhận ra rằng tu học không chỉ là hành trình tìm kiếm sự bình an cá nhân, mà còn là quá trình học cách sống có trách nhiệm, biết yêu thương và đem điều tốt đẹp đến với cuộc đời.
Hãy thử hình dung một người con sau thời kinh buổi tối thành tâm hồi hướng công đức cho cha mẹ. Nếu lời hồi hướng ấy khiến người con biết quan tâm đến sức khỏe của cha mẹ hơn, dành thời gian chăm sóc và nói những lời dịu dàng hơn, thì tinh thần hiếu kính đã được thể hiện bằng hành động cụ thể.
Một người hồi hướng cho những người từng có mâu thuẫn với mình. Nếu sau đó họ biết giảm bớt lòng oán giận, không tiếp tục tìm cách trả đũa và có thể cư xử bằng sự bình tĩnh, thì tâm nguyện hồi hướng đã góp phần mở ra một hướng chuyển hóa tốt đẹp.
Một người hồi hướng cho những chúng sinh đang chịu khổ đau. Nếu lời nguyện ấy khơi dậy ý thức bảo vệ sự sống, biết chia sẻ với người nghèo khó và tránh làm tổn hại đến muôn loài, thì lòng từ bi không còn nằm trên lời nói mà đã đi vào cuộc sống.
Hồi hướng cũng không có nghĩa là thay thế trách nhiệm cá nhân. Nếu một người thân đang bệnh, ta có thể tụng kinh, niệm Phật và hồi hướng cho họ, nhưng vẫn cần chăm sóc, đưa đi khám chữa bệnh và hỗ trợ những điều cần thiết. Nếu đã gây tổn thương cho người khác, không thể chỉ hồi hướng rồi bỏ qua việc xin lỗi hoặc khắc phục hậu quả.
Người Phật tử có thể thực hành hồi hướng sau mỗi thời khóa bằng một tâm niệm chân thành. Không cần lời lẽ cầu kỳ, điều quan trọng là phát nguyện hướng những điều thiện lành mình đã thực hành đến người thân, người đang gặp khó khăn và tất cả chúng sinh. Tùy pháp môn và truyền thống, có thể sử dụng bài kệ hồi hướng được chư Tăng, Ni hướng dẫn.
Một điểm đáng suy ngẫm là khi hồi hướng cho cả những người mình không ưa thích, ta đang tập buông bớt sự phân biệt và nuôi dưỡng tâm bình đẳng. Điều ấy không đồng nghĩa với việc phải tiếp tục ở trong một mối quan hệ gây tổn hại hay bỏ qua hành vi sai trái. Ta có thể mong người khác được an lành, đồng thời vẫn giữ khoảng cách cần thiết và bảo vệ sự an toàn của mình.
Tu tập là làm cho tâm ngày càng rộng lớn. Nếu càng tu càng chỉ nghĩ đến quyền lợi của bản thân, càng dễ phán xét và xa cách mọi người, ta cần nhìn lại mục đích ban đầu của mình.
Một thời kinh có thể kết thúc trong vài chục phút, nhưng tâm nguyện hồi hướng có thể tiếp tục được thể hiện suốt cả ngày bằng những hành động tử tế.
Khi biết đem điều lành hướng đến muôn người, ta không chỉ cầu mong thế giới tốt đẹp hơn, mà còn đang từng bước chuyển hóa chính tâm mình. Đó là ý nghĩa sâu sắc của hồi hướng: tu tập không dừng lại ở lợi ích riêng, mà mở rộng thành tình thương và trách nhiệm đối với tất cả chúng sinh.
Cư sĩ Long Khả Nam
