PGVDN- Giữa vùng đất Đơn Dương hiền hòa của tỉnh Lâm Đồng, chùa Giác Hải đã hiện diện qua hơn tám thập niên, chứng kiến nhiều đổi thay của quê hương và đời sống Phật giáo địa phương. Khởi đầu từ một ngôi nhà nhỏ được người dân phát tâm làm nơi thờ Phật, trải qua những lần di dời, những năm tháng vắng bóng Tăng già rồi nhiều đợt trùng tu, ngôi chùa hôm nay tiếp tục là nơi tu học, gieo hạt giống hiếu hạnh và lan tỏa tinh thần từ bi trong cộng đồng.
Có những ngôi chùa được nhớ đến bởi kiến trúc đồ sộ, cũng có những mái chùa đi vào lòng người bởi câu chuyện hình thành gắn liền với chính những người dân bình dị quanh mình.
Chùa Giác Hải thuộc về trường hợp thứ hai.
Từ một nơi thờ Phật đơn sơ do người dân chung tay tạo dựng, qua hơn tám mươi năm, ngôi già lam đã trở thành một phần trong đời sống tâm linh của nhiều thế hệ người dân Đơn Dương.
Từ căn nhà nhỏ của một người Phật tử
Những tư liệu hiện còn lưu lại ghi nhận năm 1940 là một dấu mốc quan trọng trong lịch sử chùa Giác Hải.
Khi ấy, cụ Nguyễn Tiếp, một Phật tử thuần thành tại làng Thạnh Hòa, quận Dran-Fyan, tỉnh Đồng Nai Thượng, đã phát tâm hiến một ngôi nhà nhỏ để dân làng sửa sang thành nơi thờ Phật. Ngôi Tam bảo ấy được gọi là chùa Giác Hải.
Đó là thời kỳ Phật giáo tại vùng đất Lâm Đồng đang từng bước hình thành và ổn định. Cùng với một số tự viện khác ra đời vào những thập niên đầu thế kỷ XX, chùa Giác Hải được hình thành từ chính nhu cầu tín ngưỡng của cộng đồng cư dân địa phương.
Không bắt đầu bằng một công trình lớn, lịch sử của Giác Hải khởi đi từ lòng kính tin Tam bảo và sự chung sức của những người dân.
Chỉ vài năm sau, khi số lượng Phật tử tìm về ngày càng đông, ngôi nhà nhỏ ban đầu không còn đáp ứng được nhu cầu sinh hoạt.
Năm 1945, hai vị cao niên trong làng là cụ Tổng Ban và cụ Mai Để đứng ra vận động tìm một khu đất mới để di dời chùa.
Trong quá trình hình thành về sau, hai cụ Nguyễn Hoạt và Phạm Hoang tiếp tục khai phá khu đất tại ấp Thạnh Nghĩa để di dời chùa và xây dựng lại cơ sở thờ tự.
Những lần di chuyển ấy cho thấy hành trình của Giác Hải không phải lúc nào cũng thuận lợi. Nhưng mỗi lần cần dựng lại mái chùa, lại có những người dân đứng ra góp công, góp sức để ngọn đèn Tam bảo tiếp tục được duy trì.
Những năm tháng vắng bóng Tăng già
Năm 1963, Đại đức Thích Huệ Trí được cung thỉnh về chùa.
Đến năm 1966, Đại đức rời nơi đây. Trong khoảng ba năm tiếp theo, từ 1966 đến 1969, chùa không có vị Tăng thường trú. Ban hộ tự cùng người dân địa phương thay nhau chăm sóc cảnh chùa và duy trì hương khói.
Năm 1969, thầy Phước An được mời về chăm nom chùa. Đến năm 1976, do tuổi cao sức yếu, thầy trở về quê.
Từ đó, chùa Giác Hải lại bước vào một quãng thời gian đặc biệt: 14 năm không có chư Tăng thường trú.
Nhưng mái chùa không vì thế mà bị bỏ quên.
Các bậc cao niên trong làng, Ban hộ tự, Ban nghi lễ và Phật tử vẫn thay nhau chăm lo Tam bảo, giữ gìn cảnh chùa và duy trì các sinh hoạt tín ngưỡng.
Nhìn lại lịch sử ấy mới thấy, sức sống của một ngôi chùa đôi khi không chỉ được gìn giữ bởi những viên gạch hay mái ngói, mà còn bởi niềm tin và sự tận tâm của nhiều thế hệ con người.
Dấu mốc đại trùng tu năm 1990
Sau nhiều năm tồn tại trong điều kiện khó khăn, đến năm 1990, chùa Giác Hải xuống cấp đáng kể.
Trước tình trạng đó, Phật tử địa phương đã cung thỉnh Hòa thượng Thích Pháp Chiếu đứng ra chủ xướng việc đại trùng tu.
Đây trở thành một dấu mốc quan trọng trong hành trình phát triển của chùa.
Năm 1991, Đại đức Thích Trí Khải được Hòa thượng Thích Pháp Chiếu đưa về chăm lo Phật sự tại Giác Hải. Đến ngày 3-10-1992, Đại đức chính thức được bổ nhiệm trụ trì.
Qua từng giai đoạn, chùa từng bước được củng cố về cơ sở vật chất và tổ chức sinh hoạt, tiếp tục đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng của Phật tử địa phương.
Lịch sử Giác Hải vì thế là một chuỗi tiếp nối: người trước dựng nền, người sau gìn giữ; có những thời kỳ hưng thịnh, cũng có những quãng lặng, nhưng dòng sinh hoạt Phật giáo chưa từng hoàn toàn gián đoạn.
Đại đức Thích Trí Định và một chặng đường mới
Một chặng đường mới của chùa Giác Hải được mở ra từ cuối năm 2009, khi Đại đức Thích Trí Định về tiếp nhận Phật sự tại đây.
Đại đức xuất gia năm 1995 với Thượng tọa Thích Minh Châu tại chùa Bửu Sơn, Lâm Đồng. Năm 2000, Đại đức cầu pháp với cố Hòa thượng Thích Pháp Chiếu.
Sau quá trình tu học và tốt nghiệp Cử nhân Phật học, cuối năm 2009, theo sự chỉ dạy của bậc Tôn sư, Đại đức về tiếp nhận chùa Giác Hải.
Hiện nay, Đại đức Thích Trí Định là Trụ trì chùa Giác Hải.
Từ đây, bên cạnh việc duy trì các nghi lễ và sinh hoạt truyền thống, chùa từng bước mở rộng những hoạt động hướng đến thanh thiếu niên, người cao tuổi, những hoàn cảnh khó khăn và cộng đồng dân cư.
Nếu lịch sử của Giác Hải trước đó được tạo nên bởi những thế hệ người dân gìn giữ mái chùa, thì ở giai đoạn hôm nay, câu chuyện ấy tiếp tục bằng việc đưa Phật pháp gần hơn với đời sống.
49 ngày Dược Sư – một sinh hoạt tu học được duy trì
Một trong những sinh hoạt Phật giáo đáng chú ý tại chùa là Đạo tràng Thất Châu Dược Sư, được tổ chức trong 49 ngày, bắt đầu từ những ngày đầu năm mới âm lịch.
Trong không gian thiền môn, Phật tử cùng nhau trì tụng, cầu nguyện quốc thái dân an, gia đình bình an và hướng tâm đến những giá trị thiện lành.
Việc duy trì một thời khóa kéo dài nhiều tuần không chỉ mang ý nghĩa nghi lễ. Đó còn là dịp để người Phật tử rèn luyện sự chuyên cần, dành thời gian trở về với đời sống tâm linh sau những bộn bề thường nhật.
Từ đó, mái chùa trở thành một điểm hẹn đầu năm không chỉ để cầu an mà còn để mỗi người tự nhắc mình sống chậm lại, nghĩ thiện hơn và hành thiện nhiều hơn.
“Tâm Hiếu Hạnh” – gieo hạt giống đẹp cho người trẻ
Trong những dấu ấn Phật sự của chùa Giác Hải, các khóa tu mùa hè dành cho thanh thiếu niên là hoạt động được tổ chức qua nhiều năm.
Chủ đề “Tâm Hiếu Hạnh” trở thành một điểm nhấn.
Ngay từ năm 2015, khóa tu đã được tổ chức dành cho thanh thiếu niên địa phương. Năm 2016, chương trình tiếp tục được duy trì.
Đến năm 2017, khóa tu mùa hè lần thứ ba thu hút hơn 600 bạn trẻ tại Đơn Dương và Đà Lạt tham dự.
Không chỉ học giáo lý, các em còn được hướng dẫn những bài học về lòng biết ơn cha mẹ, cách ứng xử trong gia đình, ý thức trách nhiệm với cộng đồng và kỹ năng trong đời sống.
Đến năm 2019, khóa tu “Tâm Hiếu Hạnh” đã bước sang lần tổ chức thứ năm, với hơn 300 tu sinh cùng khoảng 30 tình nguyện viên tham gia.
Một trong những khoảnh khắc đặc biệt của khóa tu là đêm thắp nến tri ân cha mẹ.
Trong ánh sáng của những ngọn nến, những người trẻ được nhắc nhớ về công ơn sinh thành, dưỡng dục; có những lời cảm ơn được nói ra, những điều chưa kịp nói với cha mẹ được gửi gắm trong sự lắng đọng của một đêm tu học.
Ở một thời đại mà người trẻ tiếp xúc mỗi ngày với rất nhiều thông tin và áp lực, việc tạo ra một không gian để các em học về lòng biết ơn, sự tử tế và trách nhiệm cũng chính là một cách đưa Phật pháp vào đời sống một cách tự nhiên.
Từ hiếu hạnh của người trẻ đến sự kính trọng người cao tuổi
Nếu “Tâm Hiếu Hạnh” hướng đến thế hệ trẻ thì những hoạt động dành cho người cao tuổi tại chùa lại nối dài tinh thần tri ân ấy.
Mùa Vu lan năm 2010, chùa Giác Hải từng tổ chức lễ chúc thọ cho hơn 600 bậc cao niên từ 70 tuổi trở lên.
Trong những năm tiếp theo, hoạt động chúc thọ tiếp tục được mở rộng. Có giai đoạn, số người cao tuổi được chùa tổ chức chúc thọ lên đến hơn 1.300 vị trên toàn địa bàn.
Một nghi lễ tưởng như đơn giản nhưng mang ý nghĩa rất gần với đời sống người Việt: kính già, nhớ ơn cha mẹ, trân trọng những người đã dành cả đời vun vén cho gia đình và cộng đồng.
Qua đó, tinh thần báo hiếu không chỉ hiện diện trong kinh sách mà trở thành một nét sinh hoạt cụ thể, gần gũi giữa mái chùa và người dân.
Khi lòng từ bi đi ra ngoài cổng chùa
Một ngôi chùa không chỉ được nhận diện qua những thời kinh.
Trong nhiều năm, Giác Hải còn duy trì các hoạt động thiện nguyện, kết nối những tấm lòng hảo tâm để hỗ trợ người khó khăn.
Đặc biệt trong giai đoạn dịch bệnh Covid-19, khi đời sống của nhiều gia đình bị ảnh hưởng nặng nề, chư Tăng và Phật tử tại chùa đã tham gia vận động, tập kết và chuyển nông sản, nhu yếu phẩm đến những khu vực cần hỗ trợ.
Từ vùng đất nông nghiệp Đơn Dương, những chuyến rau củ nghĩa tình được gửi đi, kết nối người cho và người nhận trong những thời điểm khó khăn.
Các hoạt động chăm lo người nghèo, người cao tuổi, người khuyết tật và những gia đình có hoàn cảnh khó khăn cũng được duy trì qua nhiều năm.
Đến năm 2026, chùa tiếp tục tổ chức những chương trình trao quà cho người dân khó khăn trên địa bàn xã Đơn Dương.
Ở đó, tinh thần “gắn đạo với đời” không cần được diễn giải bằng những khái niệm lớn lao. Nó hiện hữu qua một phần quà, một chuyến xe, một lời thăm hỏi hay sự có mặt đúng lúc khi một gia đình cần được sẻ chia.
Mái chùa và ký ức của nhiều thế hệ
Hơn tám thập niên nhìn lại, chùa Giác Hải đã đi qua nhiều giai đoạn rất khác nhau.
Từ căn nhà nhỏ được một Phật tử phát tâm hiến cúng năm 1940; những lần tìm đất, di dời và kiến tạo; những năm tháng không có chư Tăng thường trú; cuộc đại trùng tu năm 1990; cho đến những khóa tu có hàng trăm người trẻ tham gia hôm nay.
Mỗi giai đoạn để lại một lớp ký ức.
Với những người cao tuổi, đó có thể là hình ảnh một mái chùa đơn sơ ngày trước.
Với thế hệ trung niên, đó là nơi gia đình từng đi lễ vào những ngày sóc vọng, Vu lan hay Phật đản.
Với nhiều bạn trẻ, ký ức về Giác Hải có thể lại bắt đầu từ một khóa tu mùa hè, một đêm hoa đăng hay lần đầu được nghe giảng về lòng hiếu thảo với cha mẹ.
Chính những lớp ký ức ấy làm nên đời sống của một tự viện.
Một mái chùa có thể được sửa sang qua thời gian, nhưng điều giữ ngôi chùa ở lại lâu dài trong cộng đồng chính là những con người đã từng bước qua cổng chùa và mang một điều thiện lành trở về với cuộc sống.
Chùa Giác Hải hôm nay
Sau những thay đổi về đơn vị hành chính, chùa Giác Hải hiện tọa lạc tại:
89 đường Hai Tháng Tư, xã Đơn Dương, tỉnh Lâm Đồng.
Từ một ngôi nhà nhỏ của hơn tám thập niên trước, hôm nay Giác Hải tiếp tục thực hiện chức năng của một ngôi tự viện trong đời sống hiện đại: nơi thờ Phật, nơi tu học, nơi giáo dục đạo đức cho thế hệ trẻ và cũng là địa chỉ kết nối những tấm lòng hướng về cộng đồng.
Trong nhịp sống ngày càng nhanh, đôi khi điều con người cần không phải là tìm thêm một nơi náo nhiệt, mà là một khoảng không gian đủ yên để nghe lại chính mình.
Mái chùa vẫn dành cho mỗi người một khoảng lặng như thế.
Một duyên lành khi về Đơn Dương
Đơn Dương được biết đến với cảnh sắc cao nguyên, những vùng sản xuất nông nghiệp và nhịp sống bình dị của người dân địa phương. Trong hành trình ấy, một lần ghé mái chùa lâu năm cũng là cách để người đi hiểu thêm về đời sống văn hóa và tâm linh của vùng đất.
Nếu có dịp về Đơn Dương, Phật tử và du khách có thể dành một chút thời gian ghé chùa Giác Hải, lễ Phật, vãn cảnh và tìm cho mình một khoảng lặng.
Không nhất thiết phải đợi đến một ngày lễ lớn.
Có khi chỉ cần bước qua cổng chùa, nghe một hồi chuông, ngồi yên vài phút và để những lo toan ngoài kia chậm lại.
Một chuyến ghé chùa đôi khi không cần nhiều dự định. Được trở về với sự bình an trong chính mình, ấy cũng đã là một duyên lành.
THÔNG TIN TỰ VIỆN
Chùa Giác Hải
Địa chỉ: 89 đường Hai Tháng Tư, xã Đơn Dương, tỉnh Lâm Đồng
Trụ trì: Đại đức Thích Trí Định
Thực hiện: PV PGVDN
