1. Người đàn bà thảng thốt ẳm đứa bé đã chết trên tay, đi tìm gặp đức Phật:” Bạch đức Thế Tôn, làm sao có thể cứu sống con của con?”
Đức Phật nhìn bà, trong đớn đau tuyệt vọng. Người mẹ ấy như người bị chặt đứt cả tứ chi, quăng bên vệ đường; như người phụ nữ bị cắt đứt cả hai bầu vú, chẳng còn hy vọng; như mụ điên bị rút hết tâm can, không còn sinh lực. Người mẹ ấy, bê trên tay xác đứa con trai duy nhất vừa mới qua đời. Người mẹ ấy không chấp nhận con mình đã chết. Nỗi khổ sanh ly, tử biệt đang phủ lấy thân phận con người. Niềm đau tột cùng ấy, chỉ gói gọn trong một tiếng “con”, nơi trái tim người mẹ.
Phật dạy:” Ngươi hãy đi tìm một nắm tro của nhà nào không có người chết đem về đây, thì ta sẽ cứu con người”. Người mẹ điên ấy vui mừng khôn xiết, vội vã lên đường. Nhưng than ôi! Nàng đã gõ cửa từng nhà từ thôn cùng ngõ hẻm, cho đến khắp kinh thành Xá Vệ. Nhà nào cũng có người chết. Nàng thất thỉu chạy về, thưa Đức Phật:” Bạch Thế Tôn, Ngài đã gạt con, con đã đi khắp nơi xin một nắm của nhà nào không có người chết để cứu con con.
Nhưng vừa gõ cửa thì trong nhà họ nếu không có người chết trẻ, cũng có người chết già; không có cha chết, thì cũng mẹ chết; hoặc ông bà, con cháu, dâu rễ chết. Làm sao con tìm được một nhà không có người chết?” Đức Phật trả lời:” Như vậy, làm sao ta có thể cứu con bà?” Người mẹ điên ấy, chợt bừng tỉnh giữa vô thường.
2. Quỷ Tử Mẫu mất con, thất kinh, đến Tịnh Xá Trúc Lâm kiện đức Phật đòi trả con, nhưng chư thiên ngăn lại, không cho vào cổng chùa. Tiếng khóc của nó vang lên xé lòng khắp thành Vương Xá.
Nơi nó từng đi bắt cóc tất cả trẻ nít về cho 500 quỷ con ăn. Đức Phật biết chuyện, canh Quỷ Tử Mẫu đi vắng dùng thần lực nhốt 500 quỷ con. Quỷ Tử Mầu trở về nhà, không thấy con đâu, lòng đầy kinh hãi. “Ôi con thơ dại Con ta quý yêu Bỏ ta ra đi Không lời từ biệt”. Tiếng khóc của nó chấn động cả chư thiên, các loài quỷ thần, rung chuyển cả thành Vương Xá, khiến cho người dân khiếp sợ. Người ta ghét quỷ tử mẫu vì đã đánh cắp con họ, nhưng nghe bài kệ đầy ai oán ấy, họ chợt buồn rơi lệ, thì ra loài quỷ bị mất con cũng mang nổi đau xé ruột như loài người.
Ngay cả trong mắt Quỷ mẹ thì Quỷ con vẫn là xinh đẹp, đáng yêu nhất.Đức Phật cho phép Quỷ Tử Mẫu vào trong Tịnh Xá, Ngài hỏi:” Ngươi mất con có bị đau lắm không?” Quỷ Tử Mẫu không cầm được nước mắt. Nó quỳ mọp xuống dưới chân Đức Thế Tôn, xin Ngài trả 500 tiểu quỷ. Nó nói:” Bạch Đức Thế Tôn, con rất đau khổ. Như đức Phật có một đứa con trai duy nhất là La Hầu La, thì con cũng thương con mình như thế đó. Xin đức Phật từ bi trả con lại cho con”. Phật dạy:” Ngươi mất con cũng đau khổ quằn quại, người khác mất con vì ngươi cũng vậy. Ngươi trả hết các đứa bé trong thành Vương Xá lại, ta sẽ trả con lại cho ngươi”.
Quỷ mẹ dùng thần lực, nhả hết tất cả trẻ nhỏ ra khỏi bụng nó. Cho ai về nhà nấy. Khi ấy Đức Phật trả 500 quỷ con lại cho Quỷ Tử Mẫu, quy y cho chúng, dạy chư tăng mỗi ngày trước khi thọ trai phải bố thí cho quỷ tử mẫu ăn. Từ đó nạn bắt cóc trẻ con trong thành mất hẳn.
3. Đêm đó, Hoàng Hậu mẹ vương tử Dũng Mãnh, kinh hãi mộng thấy nhũ bộ bị cắt cả đôi. Răng rụng hết. Được ba con bồ câu non, một con bị cắt bắt, hai con kinh hoàng. Khi động đất, hoàng hậu thức, thì trong lòng sầu não. Nhũ bộ của hoàng hậu bỗng nhiên chảy sữa. Nghĩ tất có biến quái. Bèn hối nhà vua cùng đi tìm thái tử, khi hay tin chưa tìm được vương tử út.
ta vui mừng ít,
giờ con mất đi ta khổ sở nhiều.
Ai làm con ta sống còn lại được,
thì mất mạng ta ta cũng không khổ.
Khi nghe Thượng Quan tâu việc Vương Tử út xả thân cứu cọp đói. Quốc vương với hoàng hậu nghe rồi, bi thiết không thể chịu nổi, nhắm chỗ vương tử xả thân mà chạy tới. Đi đến rừng tre, chỗ Bồ tát xả thân. Thấy xương vung vãi, ai cũng gieo mình xuống đất, cơ hồ sắp chết. Họ như đại thọ bị gió mạnh xô ngã. Họ bất tỉnh. Đại thần rưới nước, một lát tỉnh lại. Họ lại dơ tay, khóc, than:
Tai họa cho con!
con đẹp đẽ lắm!
tại sao cái chết áp bức con trước?
Phải chi nếu cha được chết trước con thì đâu phải thấy khổ quá thế này!
Hoàng hậu hơi tỉnh, lại đầu bù tóc rối, hai tay đấm bụng, quằn quại dưới đất. Như cá trên đất, như bò mất con, hoàng hậu buồn thảm:
Ai giết mất con ta mà chỉ còn xương cốt?
ta mất con yêu thương bi thiết chịu sao nổi!
Ai giết mất con ta gây ra cảnh bi thảm?
lòng ta phi kim cương làm sao không tan nát!
Trong mộng ta đã thấy nhũ bộ ta bị cắt, răng cũng rụng mất cả, nay khổ quá thế này!
Lại mộng ba bồ câu một bị cắt bắt đi,ra ta mất con quí, ác mộng thật không sai!
Sau đó, hoàng hậu cùng Quốc Vương Đại Xa thu nhặt linh cốt của Vương tử Dũng Mãnh mà xây tháp cúng dường.
4. Trên hành trình về quê, Paṭācārā đã mất đứa con mới sinh trong một cơn bão do bị nước cuốn trôi, rồi bà liên tục bị mất đứa con còn lại, rồi mất chồng do bị rắn cắn. Như thể chưa đủ khổ, khi về tới quê, bà được tin cả cha mẹ và anh em đều đã chết trong một tai hoạ, vì bão tới đã giật sập ngôi nhà. Mất tất cả những người thân yêu nhất chỉ trong một thời gian ngắn, Paṭācārā suy sụp hoàn toàn — bà phát điên vì đau khổ, lang thang vô định, quần áo tả tơi, mất hết lý trí.
Cuối cùng gặp được Đức Phật, Ni sư Paṭācārā từ vực thẳm của sự mất mát tột cùng, bà tìm thấy không phải sự lãng quên, mà một sự thấu hiểu giải thoát. Cho nên, chỉ có những ai thấu cảm nỗi đau của những người mẹ mất con trong kinh Phật thì mới hiểu được tình thương vô điều kiện của Đức Phật đối với chúng sanh. Vì “Phật ái chúng sanh như mẫu ái tử” ( Phật thương chúng sanh như mẹ thương con).
Thích Như Dũng
