Nếu nó là Tâm của mình thì mình phải thấy nó, mình phải nhận ra được nó, thế mới phải là Tâm của mình; bằng không thấy nó, không nhận được nó, làm sao nói của mình được, phải vậy không?
Bởi khi chúng ta tìm tâm, chẳng những chúng ta là kẻ ngu muội trong thời mạt pháp, mà kể cả Ngài A Nan, là đệ tử gần với Đức Phật mà Ngài vẫn còn mắc kẹt ở chỗ này.
Như trong kinh Lăng Nghiêm, Ngài cứ thưa với Đức Phật:
“Nếu Phật nói, nó là tâm của con thì tại sao con không thấy nó?”
Vậy chính Ngài A Nan cũng thắc mắc như thường.
Nếu nó là Tâm của mình thì mình phải thấy nó, mình phải nhận ra được nó, thế mới phải là Tâm của mình; bằng không thấy nó, không nhận được nó, làm sao nói của mình được, phải vậy không?
Nhưng ngược lại, nếu chúng ta thấy nó, thì nó là của ai?
Nếu chúng ta thấy được Tâm thì Tâm của ai?
Đó là chỗ nhiều người không hiểu nổi.
Vì nghĩ rằng: Nếu tâm của mình thì mình phải thấy.
Thật sự, nếu mình thấy, thì không phải Tâm của mình.
Cái chỗ đó mới là lạ!
Tại sao mình thấy lại không phải tâm của mình?
Ví dụ: Tôi nói con mắt của tôi, tôi thấy ở trước mặt: Nào là đồng hồ, chai dầu, ly nước và tất cả quí vị ngồi đây. v.v…
Tôi thấy tất cả quí vị và những sự vật đó.
Vậy những cái đó có phải là tôi chưa?
Những cái mà tôi thấy, cái đó chỉ là cái bên ngoài thôi.
Còn con mắt hay thấy của tôi, chỉ thấy được sự vật bên ngoài, chớ không thể thấy được con mắt của mình.
Nếu thấy được nó (mắt) là thấy cái gì khác rồi, phải vậy không?
Cho nên chúng ta mắc kẹt ở chỗ muốn tìm thấy tâm mình, và khi thấy là thấy cái gì chứ không phải thấy tâm của chính mình.
Đó là điều hết sức khó khăn.
Cho nên người tu phần nhiều không nhận ra được bản tâm.
Ví dụ: Bây giờ quí vị nghĩ rằng: Khi mình nỗi giận mình biết, và khi mình nghĩ chuyện gì mình thấy, chớ sao nói không thấy?
Thật ra, cái đó chỉ là vọng tưởng, là bóng dáng của 6 trần, cho nên mình thấy được, còn cái biết được vọng tưởng, thấy được vọng tưởng, thấy cái nóng nảy, thấy những triệu chứng bất thường nơi mình, thì cái đó có tướng mạo nào có tướng mạo gì?
Vì vậy cái bị thấy không phải là thật của mình.
Nhưng lâu nay mình cứ nói cái bị thấy là mình, là tâm của mình, do đó mà lầm.
Tưởng đâu mình nhận ra được cái phân biệt, cái suy nghĩ, rồi cho đó chính là tâm mình.
Bởi vì người ta lầm nhận: Cái suy nghĩ, cái phân biệt là tâm của mình, cho nên thấy nó có giới hạn, có chừng, có lượng, nên khi nghe Phật nói:
Tâm mình nó không có bờ mé, nó rỗng không, thì không ai hiểu nổi.
Ví dụ: Bây giờ tôi suy nghĩ về người, thì tâm tôi nó duyên theo cái hình ảnh người đó và như vậy nó bị giới hạn bởi cái hình ảnh đó, tức là nó có chừng, có lượng.
Nếu tôi suy nghĩ về quả núi thì tâm tôi duyên theo quả núi, nó cũng có chừng, có lượng.
Cho đến, nếu suy nghĩ về biển cả thì tâm tôi duyên theo biển cả.
Nhưng cái tâm mà không suy nghĩ, biết mà không suy nghĩ thì cái đó không có chừng hạn, bởi vì nó không có duyên với một tướng nào cả.
Vì vậy nên nói:
Nó rỗng không, không bờ mé.
Do đó ai lập, có phần, có hạn đều là trật.
Vì vậy, đối với người tu thiền.
Khi hỏi: “Tâm ở chỗ nào?”
Câu hỏi đó nên trả lời, hay không trả lời?
Nếu hỏi chỗ nào, tức có nơi chốn, mà có nơi chốn tức có hình tướng cụ thể.
Nhưng tâm nó không có hình tướng cụ thể, nó đầy khắp, mà đặt câu hỏi: Nó có nơi chốn, làm sao được?
Nên trả lời thì trật.
Vì vậy, nên những Thiền sư hay gài bẫy người hỏi.
Ví dụ: Bây giờ tôi hỏi:
Gió ở chỗ nào?
Quí vị làm ơn chỉ cho tôi coi, ở chỗ nào?
Ở lá cây chăng?
Mà lá cây, phải gió hay không?
Dù chỉ ở đâu, cũng chỉ là phát hiện một tướng trạng nhỏ, chớ không phải toàn thể của gió.
Nếu chúng ta chỉ thì không bao giờ trúng hết.
Vì chỉ chỗ này thì chỗ kia là cái gì?
Do đó, cái không có tướng mạo, không bị khu biệt, mà chúng ta đặt thành tướng mạo khu biệt, đó là sai lầm!
Nhưng có những câu hỏi thiên hạ thường hỏi chúng ta:
Thầy tu cần phải ngộ tâm.
Vậy tâm ở chỗ nào?
Câu đó nhiều người thường hay hỏi lắm.
Nhưng nếu có chỉ ra, thì chỉ cái gì?
Chứ không phải chỉ tâm.
Chính Ngài A Nan vẫn còn mắc kẹt, ở 7 chỗ hỏi tâm.
Đức Phật hỏi tâm ở đâu?
Rồi Ngài A Nan trả lời, trả lời một hồi trật hết.
Thế nên, nếu hiểu được cái tâm thể rỗng rang không bờ mé thì lúc đó chúng ta không còn mắc kẹt trong những câu hỏi như:
Nó ở chỗ nào?
Nó ra sao?
Tướng mạo nó thế nào? v.v…
Đặt những câu hỏi đó, thì biết ngay người hỏi họ không hiểu, mà nếu mình đáp, thì mình ra sao?
Cũng không hiểu luôn.
Thành ra người mù hỏi, rồi người mù đáp, cả hai đều không thấy gì hết.
Vậy nên người thật thấy, đối với những câu hỏi đó, không đáp.
Đáp tức không thấy.
Như vậy, bây giờ hỏi:
Cái ghế ở chỗ nào?
Người đó ở chỗ nào? v.v…thì được.
Còn hỏi tâm ở chỗ nào thì trật.
Nếu có ở chỗ nào chăng nữa thì đó là vọng tưởng, nó duyên theo cái này, cái kia thôi.
Trích trong: Chỉ Tâm Yếu Cho Người Tu Thiền.
HT. Thích Thanh Từ
