Vì con người ta nhiều khi sẽ bày tỏ lòng thương cảm những điều chẳng đáng thương, khoác lên những tầm thường vô nghĩa một lớp áo mỹ lệ, biến sự buông thả thành tự do, biến ích kỷ thành cá tính, rồi tự hào vì mình đủ bao dung để thấu hiểu những điều số đông lên án và phẫn uất.
Nhưng không phải cứ đi ngược đám đông là sâu sắc thấu đáo, cũng chẳng phải cứ cảm thông với mọi thứ là nhân hậu rộng dung. Lòng thương xót không làm cho điều quấy trở thành phải, cũng như một câu chuyện bi thương không thể biến kẻ gây ra đau khổ thành người vô tội, con người rất nhiều lần say mê vẻ đẹp của sự lầm lạc tới mức quên mất giá trị của sự thật, rồi gọi sự mù quáng đó là lòng bao dung.
Từ bi không đơn thuần là thương cảm trước nỗi khổ của người khác, mà còn là mong muốn chúng sinh thoát khổ; muốn giúp một người thoát khổ thì ta phải hiểu điều gì đang khiến họ đau khổ, điều gì đang nuôi dưỡng khổ đau và hành động nào thực sự đưa họ đến giải thoát.
Nếu vì thương mà tiếp tay cho những ham muốn, chấp niệm hay hành vi sai trái của một người, chúng ta có thể khiến họ dễ chịu trong chốc lát nhưng lại vô tình nuôi dưỡng chính nguyên nhân khiến họ tiếp tục khổ đau.Thương một người không có nghĩa là thương hết những gì đang hủy hoại người đó!
Trong kinh điển Pali, lòng từ (metta) chân chính không phải là thứ tình cảm thương yêu luyến ái, dính mắc hay cảm xúc bộc phát (vốn dễ biến thành đau khổ hay sân hận khi không như ý). Nhờ có trí tuệ (biết thấu suốt lý Vô thường, Nhân quả), chúng ta sẽ hiểu rằng chúng sanh trên gian trần đang đau khổ vì vô minh. Lòng từ bi sẽ được dẫn dắt bởi sự hiểu biết, thương bằng sự xả ly, bình thản và tôn trọng luật nhân quả của mỗi người, chứ không nuông chiều cái ác hay sự sai quấy.
Chúng ta cần lòng từ bi, nhưng cũng cần cả trí tuệ nữa – để ta có thể hiểu vì sao một người làm điều sai mà không cho rằng điều sai đó là đúng; có thể dang tay cứu giúp một người mà không nhất thiết phải tán thành những gì người đó đã làm!
Hãy có từ bi, hãy có trí tuệ, hãy thương trong sự thấu!
Tống Duệ Uyên
