Có những lỗi lầm của bản thân, ta luôn tìm được lý do để cảm thông, nhưng với thiếu sót của người khác, ta lại khắt khe đến lạ. Có những chuyện đã qua 10 năm, 20 năm, người trong cuộc có khi đã thay đổi từ lâu, chỉ có thành kiến trong lòng ta vẫn còn nguyên. Giữa cuộc đời vốn nhiều nhọc nhằn, đôi khi điều con người cần không phải là thêm một lời trách móc, mà là một chút tình thương để có đủ nghị lực đứng dậy và sống tốt hơn.
Có những ngày, chẳng ai làm gì mình, cuộc sống cũng không có chuyện gì đáng buồn. Vậy mà chỉ cần mở điện thoại, đọc vài câu chuyện của thiên hạ, tự nhiên lòng đã thấy nặng.
Chuyện ông này, bà nọ, người đúng, kẻ sai. Có những việc chẳng liên quan đến mình, nhưng ta vẫn theo dõi, bàn luận, phán xét. Càng nghe càng bất mãn, càng nghĩ càng thất vọng. Rồi không biết từ lúc nào, ta bắt đầu thấy cuộc đời sao nhiều điều đáng chán, con người sao khó đặt niềm tin đến vậy.
Ngẫm cũng lạ!
Ta đi tìm bình an, nhưng lại thường xuyên tự mang phiền não về nhà.
Có người hiểu rất rõ những biến động của thế gian. Họ biết cuộc đời không phải lúc nào cũng tốt đẹp, con người không phải ai cũng sống đúng. Nhưng dù hoàn cảnh đổi thay, họ vẫn giữ được sự bình thản, vẫn biết vui trước những điều tử tế và cảm thông với những người còn nhiều thiếu sót.
Cũng có người chỉ một lời nói trái ý, một chuyện nhỏ bên ngoài đã đủ khiến tâm bất an suốt nhiều ngày.
Cùng sống trong một thế gian, vì sao có người nhẹ nhàng, có người lại khổ sở đến vậy?
Có lẽ, điều khiến chúng ta mệt mỏi đôi khi không phải là những chuyện xảy đến, mà là những điều ta cứ giữ mãi trong lòng.
Ta dễ tha thứ cho mình, nhưng lại khắt khe với người khác
Có một điều mà càng sống, tôi càng thấy đáng suy ngẫm.
Khi chính mình mắc lỗi, ta thường có rất nhiều lý do để giải thích. Vì hoàn cảnh khó khăn, vì áp lực, vì lúc ấy chưa suy nghĩ thấu đáo, hay vì bản thân đang có những nỗi khổ không biết chia sẻ cùng ai.
Ta mong người khác hiểu cho mình, cảm thông và cho mình một cơ hội để sửa đổi.
Nhưng khi người khác mắc lỗi, đôi khi ta lại quên mất những điều ấy.
Ta dễ trách móc, dễ kết luận, thậm chí chỉ từ một lần sai mà phủ nhận cả con người họ. Bao nhiêu việc tốt từng làm có thể bị lãng quên, còn một thiếu sót lại được nhắc đi nhắc lại suốt nhiều năm.
Ta thường lấy hoàn cảnh để cảm thông cho lỗi lầm của mình, nhưng lại lấy lỗi lầm để phán xét cả con người của người khác.
Nghĩ kỹ, có phải đôi khi chúng ta quá dễ dãi với bản thân mà lại quá nghiêm khắc với những người xung quanh?
Ai trong chúng ta chưa từng có lúc nóng giận, nói một lời không nên nói, làm một việc chưa đúng? Ai dám chắc cả đời mình chưa từng khiến người khác buồn lòng?
Có những lỗi lầm người ngoài chỉ nhìn thấy kết quả, nhưng không biết phía sau đó là bao nhiêu yếu đuối, nông nổi, khó khăn và cả những giằng co trong lòng người mắc lỗi.
Dĩ nhiên, không phải mọi lỗi lầm đều có thể bỏ qua. Người làm sai cần biết nhận trách nhiệm, sửa chữa và khắc phục hậu quả. Nhưng sau khi đã chỉ ra điều sai, chúng ta có nhất thiết phải tiếp tục dùng những lời cay nghiệt để làm người ấy tổn thương?
Một người khi vấp ngã, có khi chính họ đã rất đau khổ. Họ biết mình sai, biết mình khiến người khác thất vọng, nhưng chưa biết phải bắt đầu lại từ đâu.
Nếu lúc ấy, những người thân thương cũng quay lưng, trách móc, chà đạp, liệu họ có thêm nghị lực để sửa đổi, hay chỉ càng mặc cảm và mất phương hướng?
Đôi khi, một lời khuyên chân thành, một chút cảm thông, một bàn tay đưa ra đúng lúc có thể giúp một người tìm lại niềm tin vào chính mình.
Thấy người vấp ngã, điều đáng quý không phải là đứng nhìn họ ngã sâu đến đâu, mà là giúp họ có đủ nghị lực để đứng lên và sống tốt hơn.
Có những lúc cần nghiêm khắc để người khác nhận ra lỗi lầm. Nhưng sự nghiêm khắc xuất phát từ tình thương phải hướng đến việc giúp họ thay đổi, chứ không phải khiến họ tuyệt vọng.
Trong gia đình lại càng cần điều ấy.
Ngoài xã hội, con người đã phải đối diện với biết bao áp lực, hơn thua, được mất. Khi trở về nhà, ai cũng mong tìm được một nơi có thể được lắng nghe, được cảm thông và có cơ hội sửa chữa những điều chưa tốt.
Đừng để một người sau khi chịu đủ những nhọc nhằn ngoài cuộc sống, trở về bên người thân lại chỉ nhận thêm những lời trách móc.
Cuộc đời ngoài kia đã đủ khắc nghiệt rồi. Xin đừng biến nơi có tình thương thành nơi khiến con người thêm tổn thương.
Có những chuyện đã qua, chỉ lòng người là chưa chịu buông
Trong cuộc đời, có những người từng thương nhau rất nhiều.
Anh em từng chia sẻ với nhau bao chuyện vui buồn. Bạn bè từng quý mến, giúp đỡ nhau những lúc khó khăn. Có những mối nhân duyên đã gắn bó suốt một quãng đời.
Vậy mà chỉ vì một vài chuyện không vừa lòng, người ta bắt đầu xa nhau.
Ban đầu là một chút buồn. Sau đó là những lời nói qua nói lại. Rồi ai cũng nghĩ mình đúng, ai cũng chờ người kia mở lời trước.
Thế là thời gian cứ trôi.
10 năm sau gặp lại, vẫn nhắc chuyện cũ. 20 năm sau, vẫn kể về người ấy bằng sự khó chịu của ngày đầu.
Nhưng 20 năm là một quãng đời rất dài.
Người từng nóng nảy có thể đã biết nhẫn nhịn. Người từng lầm lỗi có thể đã biết ăn năn. Người từng khiến ta thất vọng có khi đã trải qua bao biến cố, đã trưởng thành và sống tốt hơn rất nhiều.
Chỉ có điều, trong lòng ta, họ vẫn là con người của 20 năm trước.
20 năm, một con người có thể đổi thay rất nhiều. Tiếc rằng, có những định kiến lại không chịu già đi cùng năm tháng.
Ta mong người khác sửa đổi, nhưng khi họ thay đổi rồi, chính ta lại không chịu thay đổi cách nhìn về họ.
Có khi nào chúng ta tự hỏi, mình đang giận con người của hiện tại, hay đang giận một hình ảnh đã thuộc về quá khứ?
Tôi từng chia sẻ với một vị đệ tử rằng: Ở đời, ai cũng là phàm phu, ai cũng có nghiệp duyên, hoàn cảnh và những nỗi lòng riêng. Người tu cũng đang trên đường tu, đang học cách chuyển hóa những tập khí và phiền não của chính mình.
Có những điều ta nhìn thấy nơi người khác, nhưng chưa chắc đã hiểu hết những gì họ đang trải qua. Có những lỗi lầm đáng trách, nhưng cũng có những người thật lòng muốn sửa đổi mà chưa tìm được sự nâng đỡ.
Nếu hiểu được điều ấy, chúng ta sẽ bớt đòi hỏi sự hoàn hảo nơi người khác.
Thấy người có điều tốt, ta hoan hỷ. Thấy người còn thiếu sót, ta góp ý bằng thiện tâm. Ai có duyên thì gần gũi, ai không phù hợp thì giữ khoảng cách, không nhất thiết phải mang theo oán giận suốt đời.
Bao dung không có nghĩa là dung túng. Tha thứ cũng không có nghĩa là buộc mình phải tiếp tục một mối quan hệ gây tổn thương. Có những khoảng cách cần thiết để giữ sự bình an cho cả hai.
Nhưng dù lựa chọn thế nào, ta vẫn có thể không nuôi lòng thù ghét.
Bởi có những chuyện buông xuống không phải để người khác được nhẹ lòng, mà trước hết là để chính mình không phải mang theo nỗi khổ ấy suốt những năm tháng còn lại.
Đừng để lỗi lầm của một người làm mất đi niềm tin vào điều thiện
Có lần, một vị đệ tử kể với tôi:
“Bạch Sư phụ, em con trước đây rất tin Phật, rất thích đi chùa. Nhưng từ khi nghe những chuyện không hay của thầy này, thầy kia, em bắt đầu thất vọng. Bây giờ em không còn muốn đến chùa, cũng chẳng còn niềm tin vào Phật pháp như trước nữa.”
Nghe xong, tôi thấy thương.
Tôi hiểu vì sao người ấy buồn. Khi đã đặt lòng kính trọng và niềm tin vào một người, rồi chứng kiến những điều không như mình mong đợi, sự thất vọng là điều dễ hiểu.
Nhưng tôi cũng thấy tiếc.
Tiếc vì một người từng tìm được niềm vui nơi cửa Phật, nay lại xa rời con đường tu học bởi những thiếu sót của một vài con người.
Người xuất gia hay tại gia đều đang trên hành trình tu tập. Không phải cứ bước chân vào cửa chùa là mọi tập khí, phiền não đều lập tức chấm dứt. Có người tu tập sâu sắc, có người vẫn còn những điều cần chuyển hóa.
Tuy nhiên, việc đang tu tập không thể trở thành lý do để xem nhẹ trách nhiệm. Người làm sai phải biết nhận lỗi và sửa đổi. Những điều sai trái cần được nhìn nhận, chấn chỉnh một cách nghiêm túc.
Nhưng giá trị của giáo pháp không nên bị đánh đồng với sự chưa hoàn thiện của một cá nhân.
Đức Phật dạy con người nhận diện khổ đau, hiểu nguyên nhân của khổ đau và thực hành con đường chuyển hóa bằng giới, định, tuệ. Những lời dạy ấy không vì lỗi lầm của một người mà mất đi giá trị.
Nếu người khác chưa sống được như lời Phật dạy, tại sao mình lại vì họ mà không tiếp tục thực hành những lời dạy ấy?
Niềm tin chân chính cần được xây dựng từ sự hiểu biết, suy xét và trải nghiệm tu tập, chứ không chỉ đặt vào sự ngưỡng mộ đối với một con người.
Có những điều chưa đẹp cần được sửa đổi, nhưng ngoài kia vẫn còn biết bao người âm thầm sống tử tế, biết bao vị tu hành chân chính đang tận tụy với đạo và đời, biết bao tấm lòng ngày ngày gieo những nhân lành mà chẳng cần ai biết đến.
Đừng vì nhìn thấy một vài điều chưa tốt mà quên mất những điều đáng quý vẫn đang hiện hữu.
Đôi mắt của người học Phật không phải chỉ để tìm kiếm lỗi lầm nơi người khác, mà còn để nhận ra điều thiện, nuôi dưỡng lòng từ bi và soi lại chính mình.
Học cách nhìn đời bằng trí tuệ, sống bằng lòng từ bi
Cùng một câu chuyện, có người nghe xong vẫn bình thản, có người lại buồn phiền mãi không thôi.
Cùng một con người, có người nhìn thấy những điều đáng quý, có người chỉ nhớ những thiếu sót.
Không phải người có tâm hoan hỷ không biết chuyện xấu. Họ vẫn thấy, vẫn hiểu và vẫn phân biệt đúng sai. Nhưng họ không để những điều chưa tốt chiếm hết chỗ của tình thương trong lòng mình.
Tu tập không chỉ là tụng kinh, lễ Phật hay ngồi thiền. Tu tập còn là biết dừng lại trước khi phán xét, biết giữ lời nói khi đang giận, biết cảm thông với những người đang gặp khó khăn và biết nâng đỡ người có thiện chí sửa đổi.
Cái khó của tu tập không phải là tìm một nơi hoàn toàn không có chuyện buồn, mà là giữa những chuyện buồn, tâm mình vẫn không trở nên cay nghiệt.
Người biết tu không chỉ quan tâm người khác đã làm sai điều gì, mà còn tự hỏi: Trước chuyện ấy, mình nên nói gì, làm gì để không tạo thêm khổ đau?
Một lời nói có thể làm người khác tổn thương, nhưng cũng có thể giúp họ tìm lại niềm tin. Một thái độ lạnh lùng có thể khiến tình thân thêm xa cách, nhưng một sự cảm thông đúng lúc có thể mở ra cơ hội hàn gắn.
Đó cũng là cách chúng ta đang gieo nhân mỗi ngày.
Hiểu nhân quả không phải để mải nhìn xem người khác sẽ nhận hậu quả gì, mà để cẩn trọng hơn với từng ý nghĩ, lời nói và hành động của chính mình.
Người siêng năng tu tập, làm việc thiện, vun bồi phước đức và nuôi dưỡng trí tuệ không phải vì mong cuộc đời sẽ không còn biến cố. Bởi ngay cả người sống thiện lành cũng có lúc gặp nghịch cảnh.
Nhưng khi khó khăn đến, những thiện nghiệp đã vun bồi, những nhân duyên tốt đẹp cùng nội lực được rèn luyện qua năm tháng có thể trở thành sự nâng đỡ quý giá.
Tu tập là để khi thuận cảnh không kiêu mạn, khi nghịch cảnh không tuyệt vọng; khi thấy người khác sai không khởi tâm hả hê, khi chính mình sai biết thành thật nhận lỗi và sửa đổi.
Sau cùng, điều đáng quý không phải là ta đã nhìn thấy bao nhiêu lỗi lầm của thế gian, mà là qua những điều ấy, tâm mình có trở nên sáng suốt và từ bi hơn hay không.
Đời người ngắn lắm, xin hãy thương nhau khi còn có thể
Đôi khi ngồi nghĩ, tôi lại thấy đời người thật ngắn.
Hôm nay còn được gặp nhau, còn nghe tiếng nói của người thân, còn có cơ hội nói một lời yêu thương, đó đã là điều đáng quý.
Vậy mà có người dành hàng chục năm để nhớ một lời xúc phạm, giữ mãi một chuyện buồn, trách một người đã không còn như trước.
Rồi một ngày, khi người thân không còn, khi nhân duyên đã hết, có muốn nói một lời cảm thông cũng chẳng còn cơ hội.
Một đời người, có mấy lần 10 năm? Có mấy lần 20 năm?
Có những chuyện giận hờn tưởng rất lớn, nhưng khi ngoảnh lại, hóa ra chẳng đáng để đánh đổi cả một mối nhân duyên.
Có những người ta từng nghĩ sẽ còn nhiều thời gian để làm hòa, nhưng đến lúc muốn mở lời thì đã quá muộn.
Vậy nên, nếu còn có thể cảm thông, hãy cảm thông. Nếu thấy người vấp ngã và có thể nâng đỡ, xin hãy đưa tay ra. Nếu người từng làm mình buồn đã thật lòng sửa đổi, hãy cho mình cơ hội nhìn họ bằng ánh mắt mới.
Ai cũng có những nỗi khổ riêng. Có người đang gồng mình trước những khó khăn mà ta không biết. Có người bên ngoài vẫn mỉm cười, nhưng trong lòng chất chứa bao điều chưa thể nói ra.
Vì thế, xin hãy nhẹ nhàng với nhau hơn một chút.
Nhẹ nhàng không phải là yếu đuối. Bao dung không phải là không có nguyên tắc. Mà là sau khi đã hiểu rõ điều đúng sai, ta vẫn không muốn dùng sự cay nghiệt để đối xử với con người.
Đừng lấy lỗi lầm của người khác làm nỗi khổ của mình. Đừng để những chuyện đã qua lấy mất niềm vui của hiện tại. Và đừng vì một vài điều chưa đẹp mà đánh mất niềm tin vào những điều tốt lành.
Mỗi ngày còn được sống là một ngày còn có cơ hội sửa mình, làm phước, thương người và tạo thêm những nhân duyên tốt đẹp.
Cuộc đời ngoài kia đã đủ khắc nghiệt rồi. Xin đừng khắc nghiệt thêm với nhau.
Bởi một người khi vấp ngã, điều họ cần không phải lúc nào cũng là thêm một người chỉ ra rằng họ đã sai. Có khi họ đã biết điều ấy từ lâu. Điều họ đang cần là một chút tình thương để không đánh mất niềm tin rằng mình vẫn có thể trở thành người tốt hơn.
Và biết đâu, đến một ngày chính chúng ta vấp ngã, điều ta mong mỏi nhất cũng chỉ là có một người không quay lưng, một người đủ thương để nhắc nhở, đủ bao dung để nâng đỡ mình đứng dậy.
Đời người không ai hoàn thiện. Xin đừng đòi hỏi người khác phải hoàn thiện mới xứng đáng được yêu thương.
Hãy thương nhau khi còn có thể. Bởi điều đẹp nhất của một người học Phật không phải là chưa từng thất vọng về cuộc đời, mà là sau bao nhiêu chuyện buồn vui, được mất, vẫn giữ được lòng từ bi, niềm tin vào nhân quả và ý nguyện sống tốt hơn mỗi ngày.
Mong rằng giữa một thế gian còn nhiều điều chưa trọn vẹn, chúng ta vẫn biết nhìn đời bằng đôi mắt trí tuệ, nhìn người bằng sự cảm thông và dành cho nhau một trái tim đủ ấm áp.
Đại đức Thích Quảng Tú
