“Kính Tăng là tăng thọ” là một cách nói dân gian về phước lành của lòng cung kính. Còn việc một người dù tài giỏi, địa vị cao vẫn biết kính trọng người xuất gia gợi ra một câu hỏi khác: cái cúi đầu ấy nói gì về cách họ sống?
Một bạn đọc nhận xét rằng người dù tài giỏi, cao sang đến đâu, khi gặp chư Tăng vẫn biết kính trọng, là bậc thiện tri thức. Điều đáng quý trong nhận xét ấy nằm ở chữ “vẫn”. Khi đã quen được người khác trọng vọng, một người vẫn có thể đặt danh vị của mình sang một bên, lắng nghe và học hỏi. Đó là một nét đẹp của sự khiêm cung.
Cái cúi đầu trước màu áo tu
Với người Phật tử, chắp tay chào một vị xuất gia là cách bày tỏ sự trân trọng đối với đời sống tu học. Màu áo tu nhắc người tại gia nhớ đến một lựa chọn khác với nhịp sống thường ngày: sống có giới luật, tập tiết chế ham muốn và dành thời gian nhìn lại tâm mình.
Một người thành đạt có thể điều hành cả một tập thể mà vẫn gặp khó khăn khi đối diện với cơn giận trong gia đình. Một người uyên bác có thể nói rành rẽ về đạo lý mà vẫn cần học cách nghe một lời góp ý. Khi gặp người xuất gia, họ có thể tìm thấy dịp để lắng nghe những điều ít khi được nhắc đến giữa công việc và các mối bận tâm thường ngày. Cái cúi đầu lúc ấy cũng là sự thừa nhận rằng mình còn điều để học.
Câu “kính Tăng là tăng thọ” có thể được đọc như một lời khuyến thiện. Nếu hiểu “tăng thọ” theo nghĩa đen, khó quy tuổi thọ của một người về một cử chỉ hay một việc làm. Điều có thể thấy gần hơn là khi tập cung kính, ta biết dừng lại trước thói quen lấy mình làm thước đo. Ta bớt một lời xem thường, chịu nghe thêm một câu và có thể tránh được một cuộc hơn thua vốn chẳng cần xảy ra. Phước lành của lòng cung kính có thể bắt đầu từ những đổi thay nhỏ như thế.
Từ lòng kính đến tình bạn lành
Gọi người biết kính Tăng là “thiện tri thức” có thể hiểu là lời khen dành cho một người có thái độ đáng học. Theo nghĩa tu học, thiện tri thức là người bạn lành có thể giúp ta nhận ra điều bất thiện, nuôi dưỡng điều thiện và tiến bộ trên đường thực hành. Lòng cung kính là một phẩm chất quý. Cách người ấy đối xử với người khác và ảnh hưởng của họ đối với những người chung quanh mới cho thấy họ có thể trở thành một người bạn lành đến đâu.
Có khi người bạn ấy chẳng giảng cho ta một bài pháp nào. Họ chỉ nhắc ta khoan gửi một tin nhắn khi đang giận, khuyên ta nhận lỗi khi đã làm ai tổn thương, hoặc dám góp ý lúc mọi người quanh ta chỉ nói lời dễ nghe. Người biết đón nhận sự nhắc nhở ấy cũng đang thực tập khiêm cung, như khi chắp tay trước một vị tu hành.
Lòng kính đối với chư Tăng còn có thể đi cùng sự tỉnh táo và trách nhiệm. Khi có điều chưa hiểu, người Phật tử có thể thưa hỏi. Khi có việc cần góp ý, vẫn có thể nói với thái độ nhã nhặn và dựa trên điều mình biết rõ. Sự kính trọng giúp ta giữ chừng mực trong lời nói, ngay cả khi có khác biệt.
Rời cổng chùa, người vừa chắp tay lễ Tăng có thể gặp một nhân viên phục vụ chậm, một đứa trẻ làm đổ ly nước hay một người thân đang nói điều trái ý mình. Cách ta đối đãi với họ là chỗ để nhìn lại cái cúi đầu lúc nãy. Nếu nhờ biết cúi đầu mà ta bớt làm người khác phải cúi đầu trước mình, lòng cung kính đã đi vào đời sống.
Pháp An
