Theo lời dạy của Đức Phật trong Kinh tạng Nikāya, giây phút cận tử là một thời khắc vô cùng quan trọng.
Vì vậy, điều quý giá nhất mà người thân có thể làm không phải là than khóc hay níu kéo, mà là giúp người sắp lâm chung giữ được một tâm bình an, sáng suốt và thiện lành để ra đi trong chánh niệm.
Khi ấy, tuy thân thể đã suy yếu, nhưng tâm vẫn tiếp tục hoạt động. Những tâm niệm khởi lên trong những giờ phút cuối đời có thể trở thành duyên quan trọng dẫn dắt sự tái sinh về sau.
1. Đừng khóc lóc hay níu kéo họ bằng sự luyến tiếc
Khi quá thương xót, nhiều người ôm lấy người bệnh mà khóc, liên tục gọi tên, van xin họ ở lại hoặc nhắc đến những điều còn dang dở.
Thế nhưng, chính những điều ấy lại có thể khiến tâm người sắp lâm chung thêm xao động.
Nghe tiếng khóc của người thân, họ dễ khởi lên sự lo lắng, quyến luyến con cháu, tiếc nuối tài sản hoặc những việc chưa hoàn thành. Những tâm niệm ấy khiến việc buông xả trở nên khó khăn hơn.
Thương đúng cách không phải là cố giữ người mình thương ở lại.
Thương đúng cách là giúp họ nhẹ nhàng buông xuống mọi chấp trước để tâm được an ổn.
2. Nhắc họ nhớ đến những thiện nghiệp đã từng gieo tạo
Nếu người bệnh còn tỉnh táo và có thể lắng nghe, hãy ngồi bên cạnh, nhẹ nhàng nhắc lại những điều thiện lành họ đã làm trong suốt cuộc đời.
Chẳng hạn có thể nói:
“Ba (mẹ) đã sống một cuộc đời lương thiện, luôn cố gắng giữ gìn năm giới của Đức Phật.”
“Cha (mẹ) đã nhiều lần cúng dường Tam Bảo bằng tất cả lòng thành, từng giúp đỡ những người khó khăn, hộ trì Phật pháp và tạo nhiều phước lành.”
“Những việc thiện ba (mẹ) đã làm sẽ không bao giờ mất. Mọi việc trong gia đình đã có chúng con lo liệu. Ba (mẹ) hãy an tâm và nhẹ lòng.”
Những lời nhắc nhở chân thành ấy có thể giúp người sắp lâm chung khởi lên niềm hoan hỷ, lòng biết ơn và sự an ổn. Khi tâm hướng về những điều thiện, nỗi sợ hãi cũng dần lắng xuống.
3. Hướng tâm về Phật – Pháp – Tăng
Đối với người có niềm tin nơi Tam Bảo, đây là chỗ nương tựa vững chắc nhất trong giờ phút cuối đời.
Người thân có thể tụng những bài kinh ngắn, dễ nghe, dễ hiểu như Kinh Từ Bi, niệm ân đức Phật hoặc cùng đọc một cách chậm rãi và thành kính:
“Con xin đem hết lòng thành kính quy y Phật, quy y Pháp, quy y Tăng.”
Điều quan trọng không nằm ở việc tụng nhiều hay ít, mà ở sự chân thành, thanh tịnh và nhẹ nhàng.
Âm thanh của Chánh pháp giống như ngọn đèn soi sáng trong đêm tối, giúp người sắp lâm chung có nơi nương tựa để tâm được bình yên.
4. Tuyệt đối không tranh cãi hay bàn chuyện tài sản
Có những hình ảnh khiến ai cũng xót xa.
Người bệnh vẫn còn nằm đó nhưng người thân đã bắt đầu bàn chuyện đất đai, tiền bạc, chia tài sản hoặc tranh cãi với nhau.
Những lời nói ấy có thể khiến người sắp lâm chung khởi lên tâm lo âu, sân hận, tiếc nuối hoặc bất an. Một niệm bất thiện xuất hiện trong giờ phút ấy có thể trở thành một duyên không tốt cho sự tái sinh.
Vì vậy, mọi chuyện hơn thua của người sống hãy để người sống giải quyết.
Trước mặt người sắp lâm chung, chỉ nên có tình thương, sự tha thứ, những lời động viên hiền hòa và bầu không khí thanh tịnh.
5. Điều quan trọng nhất là giúp họ buông xả
Thân này vốn vô thường.
Đã sinh ra thì ai cũng phải già, phải bệnh và phải chết. Không ai có thể giữ mãi thân xác này.
Điều quý giá nhất không phải là cố níu kéo thêm vài giờ hay vài ngày trong đau đớn, mà là giúp người thân ra đi với một tâm không oán hận, không sợ hãi và không còn luyến tiếc.
Người có trí hiểu rằng, hiếu thảo không chỉ là khóc thương khi người thân qua đời.
Hiếu thảo còn là biết giúp họ giữ được sự bình an trong những giờ phút cuối cùng.
Đôi khi, một lời nhắc nhở đúng lúc, một câu kinh nhẹ nhàng, một tiếng niệm Phật thanh tịnh hay đơn giản là sự hiện diện đầy yêu thương và bình an bên cạnh… lại chính là món quà lớn nhất dành cho người sắp bước qua ngưỡng cửa sinh tử.
Khi cái chết đến, tiền tài, danh vọng, địa vị hay nhà cửa đều phải bỏ lại phía sau
Chỉ có nghiệp đã tạo và dòng tâm thức tiếp tục theo mỗi người.
Vì thế, món quà cuối cùng và quý giá nhất mà chúng ta có thể dành cho người sắp lâm chung chính là giúp họ giữ được một tâm thanh thản, sáng suốt và thiện lành.
Đó chính là sự hộ niệm thiết thực, đúng với tinh thần lời Phật dạy.
Hãy tinh tấn làm các thiện nghiệp để gặt hái an lạc ngay trong hiện tại, đồng thời luôn ghi nhớ mục tiêu tối hậu mà Đức Phật chỉ dạy: từng bước đoạn trừ tham, sân, si để thoát khỏi toàn bộ vòng luân hồi sinh tử.
Cư sĩ Long Khả Nam
