Một trái tim trưởng thành không phải là trái tim không nhìn thấy lỗi lầm, mà là trái tim có thể nhìn thấy lỗi lầm mà vẫn nhận ra khả năng tốt đẹp nơi một người. Bởi đôi khi điều cứu một cuộc đời không phải là một lời giáo huấn nghiêm khắc, mà là niềm tin chân thành rằng người ấy vẫn có thể trở nên tốt hơn.
Một lần lá úa trên cành
Đâu làm cây mất màu xanh thuở nào
Người sai giữa cuộc lao đao
Xin đừng khép cửa ngọt ngào ngày mai.
Có những người chỉ vì một lần phạm lỗi mà phải mang theo sự phán xét của người khác suốt nhiều năm. Một đứa trẻ từng nói dối bị cha mẹ gọi mãi là đứa không trung thực. Một người từng thất bại trong công việc bị xem là kẻ không có năng lực. Một người từng lầm đường trong tuổi trẻ bị xã hội nhìn bằng ánh mắt nghi ngờ, dù họ đã cố gắng thay đổi từ lâu. Ta thường dễ nhớ lỗi lầm của người khác hơn những điều tốt đẹp họ đã làm, bởi một vết mực đen trên tờ giấy trắng thường thu hút ánh nhìn hơn cả khoảng trắng mênh mông xung quanh.
Nhưng nếu chỉ nhìn vào vết mực ấy rồi kết luận cả tờ giấy không còn giá trị thì chẳng phải ta đã đánh mất khả năng nhìn thấy sự thật một cách trọn vẹn hay sao? Một người không chỉ được tạo thành từ sai lầm của họ. Trong mỗi cuộc đời còn có những cố gắng thầm lặng, những lần biết hối hận, những giọt nước mắt không ai nhìn thấy và những ước mong được trở thành người tốt hơn. Khi ta đóng khung một người trong quá khứ, ta không chỉ làm họ đau khổ mà còn tự giới hạn khả năng thương yêu của chính mình.
Đức Phật đã từng tiếp nhận Angulimāla, một người có quá khứ sát hại nhiều người, vào đời sống xuất gia sau khi người ấy thật sự chuyển hướng tâm mình. Câu chuyện được ghi lại trong Trung Bộ Kinh, bài kinh số 86. Điều đáng suy ngẫm không phải là những việc ác trong quá khứ trở nên không còn hậu quả, bởi Angulimāla vẫn phải đối diện với những quả khổ từ hành động đã gây ra. Điều sâu sắc là một người từng tạo nhiều nghiệp bất thiện vẫn có khả năng chuyển hóa khi biết dừng lại và tu tập chân chính.
Ta thường muốn người khác thay đổi nhưng lại không chịu thay đổi cách nhìn của mình về họ. Khi họ còn sai, ta trách họ không biết sửa. Khi họ bắt đầu sửa, ta lại nhắc chuyện cũ để chứng minh rằng họ chẳng thể tốt hơn. Vậy thì họ phải đi về đâu để tìm được một cơ hội làm lại? Nếu cánh cửa nào cũng đóng, nếu ánh mắt nào cũng nghi ngờ, nếu mọi cố gắng đều bị phủ nhận bởi một quá khứ không thể sửa chữa, thì sự bao dung mà ta thường nói đến còn có ý nghĩa gì?
Tha thứ không có nghĩa là xóa bỏ trách nhiệm. Người gây tổn thương vẫn cần nhận lỗi, sửa sai và chấp nhận những hậu quả thích đáng. Nhưng trách nhiệm là để bảo vệ điều đúng và mở đường cho sự chuyển hóa, chứ không phải để nuôi dưỡng sự trừng phạt bất tận trong lòng ta. Một người đã ngã xuống cần học cách đứng dậy, còn ta, nếu có thể, hãy đừng đặt thêm những hòn đá trên con đường họ đang cố bước qua.
Cũng cần nhớ rằng chính ta từng có những lúc thiếu sáng suốt. Có những lời nói ngày xưa mà hôm nay nhớ lại ta thấy hổ thẹn. Có những quyết định từng khiến ta đau lòng, có những người ta đã vô tình làm tổn thương. Nếu bản thân ta được phép trưởng thành sau sai lầm, tại sao người khác lại không có quyền ấy?
Một trái tim trưởng thành không phải là trái tim không nhìn thấy lỗi lầm, mà là trái tim có thể nhìn thấy lỗi lầm mà vẫn nhận ra khả năng tốt đẹp nơi một người. Bởi đôi khi điều cứu một cuộc đời không phải là một lời giáo huấn nghiêm khắc, mà là niềm tin chân thành rằng người ấy vẫn có thể trở nên tốt hơn.
Pháp Nhật
