NSƯT Hoàng Tùng, tên khai sinh Hoàng Văn Tùng, sinh năm 1970 tại Hà Nội, quê gốc Nam Định. Anh thuộc thế hệ nghệ sĩ trưởng thành từ Nhà hát Cải lương Việt Nam, có khoảng 30 năm hoạt động trong lĩnh vực sân khấu cải lương trước khi chuyển sang công tác tại Phòng Nghệ thuật, Cục Nghệ thuật biểu diễn, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch từ giữa năm 2020.
Con đường đến với cải lương của Hoàng Tùng khá đặc biệt. Năm 1988, sau khi không đạt được ước mơ trở thành giáo viên dạy Văn vì thiếu điểm trong kỳ thi, ông tình cờ biết Đoàn Cải lương Trung ương tuyển diễn viên. Từ một người gần như chưa có nền tảng về cải lương, anh thi tuyển và trúng tuyển. Sau đó, anh được các nghệ sĩ, đặc biệt là NSƯT Kim Sinh và NSƯT Lê Chức, hướng dẫn về kỹ thuật biểu diễn, ca hát, đài từ và xây dựng hình tượng nhân vật.
Trong quá trình hoạt động tại Nhà hát Cải lương Việt Nam, Hoàng Tùng đảm nhiệm nhiều vai diễn và từng giữ chức Trưởng phòng Nghệ thuật. Anh cũng tham gia nhiều hội diễn, liên hoan sân khấu và giành các huy chương Vàng, Bạc. Năm 2019, anh được Nhà nước phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Ưu tú.
Điểm đặc biệt: Hoàng Tùng có thời gian dài hoạt động nghệ thuật Phật giáo
Điều đáng chú ý là bên cạnh sự nghiệp cải lương chuyên nghiệp, Hoàng Tùng có hơn chục năm tham gia các hoạt động của Câu lạc bộ Nghệ thuật Phật giáo Liên Hoa. Đây là một câu lạc bộ hoạt động nghệ thuật gắn với Phật giáo, dưới sự bảo trợ của Thượng tọa Thích Thọ Lạc, trụ trì chùa Yên Phú, Hà Nội.
Trong hoạt động này, Hoàng Tùng không chỉ biểu diễn, mà còn tham gia sáng tác, soạn lời cho các bài ca cải lương có chủ đề Phật giáo. Các tác phẩm được thực hiện nhằm phục vụ những ngày lễ lớn của Giáo hội Phật giáo Việt Nam và các chương trình văn hóa Phật giáo.
Một tác phẩm tiêu biểu là “Sáng mãi một dòng thiền”. Nội dung tác phẩm hướng tới việc ca ngợi Phật hoàng Trần Nhân Tông, nhân vật đặc biệt quan trọng trong lịch sử Phật giáo Việt Nam và Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử. Tác phẩm từng được sử dụng trong lễ hội tại chùa Vĩnh Nghiêm, Bắc Giang, nơi gắn với lịch sử Thiền phái Trúc Lâm.
Một tác phẩm khác đáng chú ý là “Việt Nam sáng mãi vầng dương”. Tác phẩm được sử dụng trong chương trình chính thức chào mừng Đại lễ Phật đản Liên Hợp Quốc – Vesak 2019 tại Việt Nam, tổ chức ở chùa Tam Chúc, Hà Nam. Đây là sự kiện quốc tế lớn của Phật giáo được tổ chức tại Việt Nam, vì vậy việc một tác phẩm có phần đóng góp của NSƯT Hoàng Tùng được đưa vào chương trình có ý nghĩa đáng kể đối với hoạt động nghệ thuật Phật giáo của anh.
Sở trường chính của anh là nghệ thuật cải lương. Đóng góp của anh đối với nghệ thuật Phật giáo nằm ở nhiều vai trò: nghệ sĩ biểu diễn, người viết/soạn lời, sáng tác bài ca cải lương và tham gia các chương trình nghệ thuật phục vụ Phật giáo.
Điều này tạo nên nét riêng trong con đường nghệ thuật của anh: sử dụng ngôn ngữ và làn điệu của sân khấu cải lương để chuyển tải những nội dung về Phật giáo, lịch sử, văn hóa và đạo lý truyền thống Việt Nam.
Từ sân khấu cải lương đến Cục Nghệ thuật biểu diễn
Năm 2020 là một bước ngoặt trong sự nghiệp của Hoàng Tùng. Sau nhiều năm làm nghề tại Nhà hát Cải lương Việt Nam, anh chuyển sang Phòng Nghệ thuật, Cục Nghệ thuật biểu diễn.
Công việc mới đưa Anh từ vị trí một nghệ sĩ trực tiếp đứng trên sân khấu sang một môi trường có tính chất quản lý và chuyên môn nghệ thuật rộng hơn. Tuy nhiên, anh vẫn tiếp tục gắn bó với sân khấu và các hoạt động biểu diễn.
Theo chia sẻ của Hoàng Tùng, điều anh quan tâm là làm thế nào để giữ gìn nghệ thuật dân tộc nhưng đồng thời phát triển nó phù hợp với khán giả thời đại mới, cũng như đưa nghệ thuật Việt Nam đến gần hơn với công chúng trong nước và quốc tế.
Một số tác phẩm và hoạt động đáng chú ý
Nếu tập trung riêng vào mảng Phật giáo, có thể ghi nhận ít nhất hai tác phẩm nổi bật được các nguồn báo chí nhắc đến:
“Việt Nam sáng mãi dòng thiền” – nội dung ca ngợi Phật hoàng Trần Nhân Tông, được sử dụng trong hoạt động lễ hội tại chùa Vĩnh Nghiêm.
“Sáng mãi vầng dương” – được sử dụng trong chương trình chính thức chào mừng Vesak 2019 tại Việt Nam.
Ngoài mảng Phật giáo, Hoàng Tùng còn tham gia sáng tác/soạn lời cho những tác phẩm mang chủ đề lịch sử, dân tộc và xã hội. Chẳng hạn, năm 2020 ông viết bài ca cải lương “Ngưỡng vọng Giỗ Tổ Hùng Vương” trong thời điểm cả nước đang thực hiện các biện pháp phòng chống COVID-19.
Anh cũng từng biểu diễn các tác phẩm mang đề tài xã hội đương đại, trong đó có “Thiên thần áo trắng chiến thắng Corona”, do ông và nghệ sĩ Xuân Hồng thể hiện trong năm 2020.
Một điểm rất đáng chú ý hiện nay
Có một thông tin mới khá thú vị: trên trang cá nhân được kết quả tìm kiếm ghi nhận, Hoàng Tùng tiếp tục giới thiệu hoạt động nghệ thuật Phật giáo trong mùa Vu Lan 2026, trong đó có bài ca cải lương “Gánh Mẹ” gửi tới quý thầy và Phật tử. Điều này cho thấy mối quan tâm của anh đối với nghệ thuật gắn với Phật giáo không chỉ dừng ở các hoạt động Vesak trước đây mà vẫn tiếp tục được duy trì.
NSƯT Hoàng Tùng là một trường hợp khá đặc biệt: nghệ sĩ cải lương chuyên nghiệp, cán bộ chuyên môn tại Cục Nghệ thuật biểu diễn, đồng thời có quá trình lâu dài tham gia hoạt động nghệ thuật Phật giáo. Đặc biệt, ông không chỉ biểu diễn mà còn soạn lời và sáng tác các bài ca cải lương về Phật giáo, trong đó “Việt Nam sáng mãi dòng thiền” và “Sáng mãi vầng dương” là hai tác phẩm được báo chí nhắc đến rõ nhất.
