Hỏi: Người tại gia nên bắt đầu thực hành thiền như thế nào?
Ajahn Golf: Trước khi bắt đầu thực hành thiền, điều đầu tiên cần chuẩn bị là quy y Tam bảo – Phật, Pháp, Tăng – và giữ gìn trọn vẹn năm giới. Thế gian này giống như một đại dương mênh mông, còn tất cả chúng sinh là những người đang lênh đênh giữa biển cả. Đại dương ấy tượng trưng cho si mê (moha).
Tam bảo giống như một con thuyền lớn. Người chọn nương tựa Tam bảo cũng giống như người đã bước lên con thuyền ấy. Dù trên vai chúng ta vẫn còn mang gánh nặng phiền não (kilesa), nhưng khi đã ở trên con thuyền Tam bảo, con thuyền ấy vẫn có thể chuyên chở chúng ta, không để chúng ta chìm đắm trong biển khổ.
Khi dần học được phương pháp tu tập đúng đắn, gồm thiền chỉ (samatha), thiền minh sát (vipassanā), định (samādhi) và tuệ (paññā), chúng ta giống như có được tấm bản đồ dẫn đến bờ giải thoát. Nhưng trước khi thật sự hiểu rõ các phương pháp ấy, việc quy y Tam bảo ít nhất cũng giúp ta bước lên đúng con thuyền, có được nền tảng vững chắc và an toàn cho hành trình tu tập.
Dù là người xuất gia hay tại gia, toàn bộ con đường tu tập đều quy về Tam học (tisikkhā): Giới – Định – Tuệ. Đây là ba phương diện liên hệ mật thiết và nâng đỡ lẫn nhau trên con đường thực hành.
Giới là sự từ bỏ những hành động gây tổn hại đến người khác và các loài hữu tình. Nhờ giữ giới, những phiền não thô tháo trong tâm dần được chế ngự và loại trừ, tạo điều kiện để tâm trở nên yên ổn hơn.
Nếu một người không có giới hạnh thì dù có định lực sâu hay trí thông minh sắc bén đến đâu cũng rất dễ rơi vào tà định (micchā-samādhi) và tà tuệ (micchā-paññā). Những khả năng ấy có thể bị sử dụng cho mục đích sai lầm, gây nên các hành vi bất thiện.
Vì vậy, năm giới chính là nền tảng của mọi phẩm hạnh và thiện pháp. Trước khi thực hành thiền, điều đầu tiên người tại gia cần làm vẫn là quy y Tam bảo và phát nguyện giữ gìn năm giới.
Mọi người đều đã biết năm giới chưa? Nếu còn ai chưa biết, xin hãy giơ tay. Thực chất, giới là ý định và sự quyết tâm trong tâm, tức tự nguyện từ bỏ năm loại hành vi bất thiện. Giới không phải vì đến xin nơi chư Tăng mà tự nhiên có, mà phát sinh từ tâm nguyện chân thành muốn tránh xa và không vi phạm năm điều học.
Giới thứ nhất là không sát sinh, không cố ý tước đoạt hoặc làm tổn hại mạng sống của bất kỳ chúng sinh nào.
Giới thứ hai là không trộm cắp, không chiếm đoạt tài sản của người khác, đồng thời không gian dối hoặc lừa đảo để lấy những gì không được cho.
Giới thứ ba là không tà hạnh trong các dục, tức không có quan hệ tình cảm hoặc tình dục bất chính với người đã có vợ, có chồng hay có bạn đời.
Giới thứ tư là không nói dối, không lừa gạt người khác, không cố ý nói những điều sai sự thật.
Giới thứ năm là không sử dụng rượu và các chất gây say khiến tâm mê loạn. Những chất ấy khiến ta đánh mất chánh niệm và sự tỉnh giác. Khi không còn tỉnh táo, tàm (hiri) và quý (ottappa) cũng suy giảm, khiến con người có thể làm nhiều điều bất thiện mà không còn biết hổ thẹn hay e sợ hậu quả.
Bất kỳ ai chân thành phát khởi ý nguyện giữ gìn năm giới ấy đều là người có giới hạnh. Trên nền tảng đó, người ấy tiếp tục học và thực hành thiền chỉ, thiền minh sát, đồng thời nuôi dưỡng định và tuệ. Tóm lại, điểm khởi đầu của con đường tu tập chính là quy y Tam bảo và giữ gìn năm giới.
Ajahn Golf
