“Không tà dâm” và “không dâm dục” có liên hệ với nhau nhưng không đồng nghĩa.
Điểm khác biệt nằm ở phạm vi kiêng giữ và đối tượng thực hành. Không tà dâm chủ yếu là giới dành cho người sống đời tại gia; không dâm dục là yêu cầu cao hơn, thường áp dụng cho người xuất gia hoặc cư sĩ phát nguyện sống phạm hạnh trong một thời gian nhất định.
Không tà dâm là giới thứ ba trong năm giới của người Phật tử tại gia. Giới này không buộc vợ chồng phải chấm dứt đời sống tình dục chính đáng. Điều cần từ bỏ là những quan hệ gây phản bội, cưỡng ép, lừa dối, lợi dụng hoặc tổn thương cho bản thân, gia đình và người khác. Trọng tâm của giới nằm ở trách nhiệm và hậu quả đạo đức của hành vi.
Chẳng hạn, người đã có vợ hoặc chồng nhưng bí mật quan hệ với người khác là vi phạm sự cam kết và gây đổ vỡ niềm tin. Quan hệ với người chưa đủ khả năng đồng thuận, người đang bị lệ thuộc hoặc bị ép buộc càng là hành vi nghiêm trọng. Việc lợi dụng quyền lực, tiền bạc, địa vị hay sự yếu thế của người khác để thỏa mãn ham muốn cũng thuộc phạm vi cần tránh.
Như vậy, giữ giới không tà dâm không có nghĩa xem tình dục là nhơ bẩn. Trong đời sống gia đình, sự gần gũi tự nguyện, chung thủy, có trách nhiệm và tôn trọng lẫn nhau không bị phủ nhận. Phật giáo hướng người tại gia sử dụng tự do của mình mà không gây khổ, không biến người khác thành công cụ và không để dục vọng phá hủy những mối quan hệ đáng quý.
Không dâm dục, còn gọi là sống phạm hạnh hoặc tiết dục hoàn toàn, có phạm vi rộng hơn. Người giữ giới này từ bỏ mọi quan hệ tình dục, kể cả trong khuôn khổ hôn nhân. Đây là giới căn bản của Tăng Ni. Đối với tu sĩ, hành vi tự nguyện quan hệ tình dục thuộc giới pārājika, dẫn đến mất tư cách thành viên của Tăng đoàn.
Sự nghiêm ngặt ấy xuất phát từ mục tiêu của đời sống xuất gia. Khi thọ giới, tu sĩ tự nguyện rời bỏ quan hệ lứa đôi và trách nhiệm gia đình để dành toàn bộ thời gian cho việc học pháp, hành thiền, chuyển hóa tham ái và phụng sự cộng đồng. Vì vậy, một quan hệ tình dục dù không mang tính phản bội vẫn trái với lời nguyện phạm hạnh mà người ấy đã tiếp nhận.
Không dâm dục cũng có thể được người tại gia thực hành trong một số trường hợp. Khi thọ Bát quan trai giới trong một ngày một đêm, cư sĩ giữ giới thứ ba theo nghĩa không thực hiện bất kỳ hoạt động tình dục nào. Có người tự nguyện sống độc thân lâu dài để thuận lợi cho tu tập. Đây là lựa chọn riêng, không phải nghĩa vụ chung của mọi Phật tử tại gia.
Hai giới cũng khác nhau về mục đích gần. Không tà dâm chủ yếu bảo vệ hạnh phúc gia đình, sự an toàn, lòng chung thủy và phẩm giá của con người. Không dâm dục hướng đến việc giảm ràng buộc, bảo hộ tâm và tạo điều kiện chuyên sâu cho thiền định. Một bên điều chỉnh hành vi tình dục; bên kia chủ động từ bỏ hoạt động ấy.
Dù vậy, giữ giới không chỉ là kiểm soát hành vi bên ngoài. Một người không ngoại tình nhưng thường xuyên nuôi ý định chiếm hữu, quấy rối hoặc dùng lời nói mang tính tình dục để làm người khác khó chịu thì chưa thể xem là đã thực hành giới một cách trọn vẹn. Giới còn đòi hỏi thái độ tôn trọng, chánh niệm và khả năng điều phục ham muốn.
Tương tự, người sống độc thân không nên vì thế mà khinh thường người có gia đình hoặc xem cơ thể và tính dục là tội lỗi. Phạm hạnh được xây dựng trên sự tự nguyện và hiểu biết, không phải sự ghê sợ. Nếu chỉ đè nén ham muốn mà không học cách nhận diện, chuyển hóa, nó có thể biểu hiện thành căng thẳng, đạo đức giả hoặc hành vi bí mật.
Vì vậy, có thể hiểu ngắn gọn: không tà dâm là không sử dụng tình dục theo cách sai trái, gây tổn hại; không dâm dục là từ bỏ hoàn toàn hoạt động tình dục. Người tại gia thông thường giữ giới không tà dâm, còn tu sĩ giữ giới không dâm dục. Cả hai đều hướng đến một nguyên tắc chung: sống có trách nhiệm, giảm tham ái và không gây khổ cho mình lẫn người.
Pháp Niệm
