Hôn nhân bắt đầu bằng mong muốn cùng nhau xây dựng một mái ấm lâu dài. Vì vậy, khi một cuộc hôn nhân đi đến ly dị, thường phía sau hai chữ ấy là nhiều tổn thương, bất đồng và cả những điều từng cố gắng nhưng không thể hàn gắn.
Đạo Phật trân trọng đời sống gia đình, khuyến khích vợ chồng sống trách nhiệm, thủy chung và yêu thương, nhưng không xem việc duy trì một cuộc hôn nhân bằng mọi giá là mục tiêu tối hậu.
Phật giáo không xem hôn nhân là ràng buộc bất khả tháo gỡ
Khác với một số truyền thống tôn giáo, Phật giáo không xem hôn nhân là một bí tích do một đấng thần linh thiết lập. Với người Phật tử tại gia, hôn nhân thuộc đời sống thế tục, được xây dựng trên tình cảm, trách nhiệm, đạo đức và những cam kết giữa hai người.
Trong kinh điển, Đức Phật dành nhiều lời dạy cho đời sống vợ chồng. Kinh Thiện Sinh (Sigālovāda Sutta) đề cập trách nhiệm tương hỗ: người chồng phải tôn trọng, chung thủy, trao quyền và chăm lo cho vợ; người vợ cũng cần chu toàn bổn phận, gìn giữ tài sản, chung thủy và khéo léo trong công việc gia đình. Đặt trong bối cảnh ngày nay, tinh thần cốt lõi có thể hiểu là hôn nhân phải được nuôi dưỡng bằng sự tôn trọng, trách nhiệm và chân thành từ cả hai phía.
Bởi vậy, trước những bất đồng, đạo Phật khuyến khích mỗi người nhìn lại mình trước khi chỉ nhìn lỗi người kia. Có phải cái tôi đang quá lớn? Có phải hai người không còn biết lắng nghe? Có phải một phút nóng giận đã biến thành những lời nói gây thương tổn kéo dài?
Nếu còn khả năng đối thoại và chuyển hóa, hàn gắn vẫn là điều đáng làm. Nhưng điều đó không đồng nghĩa phải níu giữ bằng mọi giá.
Ly dị không mặc nhiên là “tạo nghiệp xấu”
Có người lo rằng ly dị là có tội hoặc chắc chắn tạo nghiệp xấu. Cách hiểu này quá đơn giản. Trong Phật giáo, nghiệp trước hết gắn với tác ý và hành động có chủ ý. Vì thế, không thể chỉ nhìn vào một thủ tục ly hôn để kết luận thiện hay bất thiện mà phải nhìn cả nguyên nhân, động cơ và cách những người trong cuộc hành xử.
Một người phản bội, bạo hành, xúc phạm, bỏ mặc trách nhiệm với con cái rồi gây nên đổ vỡ là một câu chuyện. Một người sau thời gian dài cố gắng nhưng nhận thấy cuộc sống chung chỉ tiếp tục gây tổn thương, nên lựa chọn chấm dứt hôn nhân trong ôn hòa và trách nhiệm lại là câu chuyện khác.
Đặc biệt, không nên dùng giáo lý về nhẫn nhịn, nghiệp hay nhân quả để yêu cầu một người tiếp tục chịu đựng bạo lực gia đình. Nhẫn nhục trong đạo Phật không có nghĩa là chấp nhận để người khác hành hạ mình. Nếu có bạo lực, đe dọa hoặc nguy cơ đối với bản thân và con cái, việc bảo đảm an toàn cần được đặt lên trước.
Chia tay cũng cần lòng từ
Điều đáng suy nghĩ dưới góc nhìn Phật giáo không chỉ là “có nên ly dị hay không”, mà còn là: nếu không thể tiếp tục, chúng ta sẽ rời nhau như thế nào?
Có những cuộc hôn nhân đã kết thúc nhưng cuộc chiến giữa hai người kéo dài nhiều năm. Người ta dùng con cái để trả đũa nhau, kể xấu người cũ, tranh giành tài sản bằng lòng sân hận, thậm chí gieo vào con suy nghĩ rằng cha hoặc mẹ của chúng là một người đáng ghét.
Hôn nhân có thể kết thúc, nhưng trách nhiệm làm cha mẹ không vì thế mà chấm dứt.
Nếu có con, điều hai người cần cố gắng giữ lại sau đổ vỡ là cảm giác an toàn của đứa trẻ. Đừng buộc con phải đứng về phía cha hay mẹ. Đừng biến con thành người đưa tin, trọng tài hoặc công cụ trong cuộc xung đột của người lớn.
Đạo Phật nói nhiều về vô thường. Một mối quan hệ cũng chịu sự chi phối của những điều kiện sinh khởi, tồn tại và biến đổi. Nhìn thấy vô thường không phải để dễ dàng từ bỏ nhau, mà để biết quý những gì đang có và cũng biết chấp nhận khi có những điều thực sự không thể giữ.
Vì thế, trước khi ly dị, hãy cho nhau một cơ hội đối thoại nghiêm túc nếu điều đó an toàn: nhìn lại lỗi của mình, tìm sự hỗ trợ phù hợp, thử thay đổi những gì còn có thể thay đổi.
Nhưng khi mọi nỗ lực lành mạnh đã không còn khả năng đưa hai người trở lại một đời sống có tôn trọng và bình an, buông một cuộc hôn nhân không nhất thiết là buông bỏ đạo nghĩa.
Có khi, đạo nghĩa cuối cùng dành cho một người từng thương chính là không làm họ đau thêm. Và sự tu tập sau một cuộc chia tay không phải cố chứng minh ai đúng, ai sai, mà là học cách không mang sân hận của cuộc hôn nhân đã qua vào phần đời còn lại của mình.
Đạt Đức
