Bố thí trong Phật giáo không chỉ là trao tặng vật chất, mà còn là một pháp hành giúp chuyển hóa tâm chấp thủ, nuôi dưỡng lòng từ và thực tập hạnh lợi tha. Từ những phần quà thiết thực đến việc trao truyền Chánh pháp, giá trị của sự cho đi không chỉ nằm ở số lượng, mà còn ở lợi ích chân thật dành cho người nhận và sự chuyển hóa nơi người trao.
Mùa Vu Lan 2026, chùa Huyền Trang trao 300 phần quà đến những hoàn cảnh khó khăn, mỗi phần trị giá 500.000 đồng, tổng kinh phí 150 triệu đồng. Trước đó, Đại đức Thích Giác Tiến cùng Phật tử đã trao 25 phần quà đến các hộ gia đình còn khó khăn tại địa phương.
Đại đức Thích Giác Tiến, Trụ trì chùa Linh Cao, Tri sự chùa Huyền Trang (Nhà Bè, TP.HCM), đã có nhiều thập niên gắn bó với hoạt động thiện nguyện và phụng sự xã hội. Hằng năm, Đại đức đồng hành cùng nhiều chương trình tại các tỉnh, thành, hướng đến những hoàn cảnh khó khăn, bệnh tật và thiếu thốn.
Từ thực tiễn nhiều năm tu học, hành đạo và phụng sự, Đại đức chia sẻ với Phật Giáo và Doanh Nhân về ý nghĩa của bố thí, giá trị của sự sẻ chia và cách đưa tinh thần lợi tha vào đời sống hôm nay.
Từ tu học đến hạnh lợi tha
PV: Thưa Đại đức, điều gì khiến Thầy gắn bó lâu dài với hoạt động thiện nguyện và phụng sự xã hội?
Đại đức Thích Giác Tiến: Phật pháp không chỉ để học hiểu mà cần được thể hiện trong đời sống. Khi tu tập, mình nhận diện và chuyển hóa tham, sân, si thì sự quan tâm đến người khác cũng dần rộng mở.
Phụng sự có thể bắt đầu từ những việc rất gần gũi: một lời hỏi thăm, sự lắng nghe, lời động viên hay sự hỗ trợ đúng lúc.
Tuy nhiên, làm việc thiện cũng là dịp để nhìn lại chính mình. Nếu giúp người mà khởi tâm hơn người, ban ơn hoặc chấp vào công lao thì thiện hành vẫn còn bóng dáng của ngã chấp.
Vì vậy, điều quan trọng không chỉ là mình làm được bao nhiêu, mà qua mỗi việc làm, mình có trở nên khiêm cung, rộng lượng và nhẹ bớt sự chấp thủ hay không.
Bố thí trước hết là chuyển hóa
PV: Trong Phật giáo có tài thí, pháp thí và vô úy thí. Theo Thầy, đâu là cốt lõi của sự cho đi?
Đại đức Thích Giác Tiến: Tài thí đáp ứng nhu cầu thiết thực; pháp thí trao truyền hiểu biết và Chánh pháp; vô úy thí đem lại sự an ổn cho người đang sợ hãi, khổ đau.
Mỗi hình thức đều có giá trị. Nhưng sâu hơn, bố thí là quá trình tháo gỡ sự keo kiệt và chấp thủ nơi người thực hành.
Không có nhiều tiền vẫn có thể bố thí. Một lời nói chân thành, một kiến thức hữu ích, một sự lắng nghe hay sự hiện diện đúng lúc đều có thể đem lại lợi ích.
Do đó, giá trị của bố thí không chỉ nằm ở vật được trao, mà còn ở sự chuyển hóa nơi người trao và lợi ích chân thật nơi người nhận.
Từ thiện cần đi cùng trí tuệ
PV: Làm thế nào để hoạt động thiện nguyện không chỉ dừng ở việc trao quà mà hướng đến giá trị bền vững?
Đại đức Thích Giác Tiến: Trước hết phải nhìn đúng nhu cầu.
Khi một người đang thiếu ăn, sự hỗ trợ trước mắt là cần thiết. Nhưng nếu có điều kiện, chúng ta nên nghĩ xa hơn: họ cần gì để tự chủ, con cái cần gì để tiếp tục học tập, gia đình cần hỗ trợ về nghề nghiệp, sức khỏe hay phương tiện lao động nào.
Một phần quà có thể giải quyết khó khăn trong một thời điểm; sinh kế, giáo dục và cơ hội việc làm có thể mở ra một hướng đi lâu dài.
Từ bi cần được soi sáng bởi trí tuệ. Muốn giúp đúng, phải biết lắng nghe, tìm hiểu hoàn cảnh và lựa chọn phương thức phù hợp.
Mục đích của sự hỗ trợ không phải tạo ra sự lệ thuộc, mà là nâng đỡ để mỗi người có thêm điều kiện tự đứng vững.
Người trao cũng là người nhận
PV: Sau nhiều năm đến với những hoàn cảnh khó khăn, điều gì khiến Thầy suy ngẫm nhiều nhất?
Đại đức Thích Giác Tiến: Mỗi hoàn cảnh đều mang đến một bài học.
Có những gia đình rất khó khăn nhưng vẫn giữ được lòng tự trọng, vẫn lao động và cố gắng nuôi con. Có người bệnh tật nhưng vẫn giữ niềm tin; có người trải qua nghịch cảnh nhưng vẫn kiên nhẫn.
Những điều ấy khiến mình nhìn lại chính mình.
Nhiều khi chúng ta nghĩ mình đến để trao một phần quà, nhưng khi trở về lại nhận được nhiều hơn: bài học về nghị lực, lòng biết đủ, sự cảm thông và cách nhìn cuộc sống rộng mở hơn.
Phụng sự vì thế cũng là một quá trình học hỏi. Khi tiếp xúc với nỗi khổ của người khác, mình có cơ hội nhận diện những chấp trước của chính mình.
Từ cứu trợ đến tạo dựng sinh kế
PV: Theo Thầy, hoạt động xã hội cần chuyển biến như thế nào để tạo giá trị lâu dài?
Đại đức Thích Giác Tiến: Cứu trợ trong những lúc cấp bách luôn cần thiết. Nhưng bên cạnh việc giải quyết cái khổ trước mắt, cần quan tâm đến nguyên nhân sâu xa.
Nếu một người thiếu việc làm, tạo cơ hội nghề nghiệp có thể thiết thực hơn việc hỗ trợ nhiều lần. Nếu một em nhỏ thiếu điều kiện học tập, học bổng và sự đồng hành lâu dài có thể mở ra một tương lai khác.
Vì vậy, làm thiện cần có sự khảo sát, lắng nghe và phù hợp với từng hoàn cảnh. Không thể dùng một cách làm cho tất cả.
Giúp đúng lúc, đúng người và đúng phương pháp cũng là biểu hiện của trí tuệ.
Sức mạnh của sự kết nối
PV: Trong các hoạt động xã hội hiện nay, sự chung tay của chùa, Phật tử, doanh nhân, bác sĩ và các nhà hảo tâm có ý nghĩa như thế nào?
Đại đức Thích Giác Tiến: Một người có thể làm được một việc, nhưng nhiều người cùng chung một thiện nguyện có thể tạo nên sức mạnh lớn hơn.
Mỗi người có một thế mạnh: người có tài vật, người có chuyên môn, người có thời gian, người có khả năng tổ chức hay kết nối cộng đồng.
Điều quan trọng không phải ai làm nhiều hơn, mà là cùng hướng đến lợi ích chung. Khi các nguồn lực được kết nối với thiện tâm và sự sáng suốt, hiệu quả phụng sự sẽ thiết thực hơn.
Càng làm được nhiều càng cần giữ sự khiêm cung, không nhận công về mình và không biến thiện sự thành phương tiện tìm kiếm danh tiếng.
Doanh nhân và hạnh lợi tha
PV: Ngoài tài chính, doanh nhân có thể đóng góp gì cho cộng đồng?
Đại đức Thích Giác Tiến: Doanh nhân có nhiều nguồn lực: kiến thức, kinh nghiệm quản trị, khả năng tạo việc làm, đào tạo nhân sự và kết nối.
Nếu một doanh nghiệp tạo được một công việc ổn định cho người khó khăn, giúp một người học nghề hoặc tạo cơ hội phát triển năng lực, giá trị ấy có thể kéo dài hơn một lần hỗ trợ vật chất.
Mỗi người đều có sở trường riêng. Biết sử dụng sở trường ấy để làm lợi ích cho người khác cũng là một hình thức bố thí.
Phước đức và tâm không chấp
PV: Nhiều người làm việc thiện với mong muốn tạo phước. Theo Thầy, nên hiểu phước đức như thế nào?
Đại đức Thích Giác Tiến: Phát tâm thiện là điều đáng quý, nhưng cần được nuôi dưỡng bằng hành động và sự tu tập.
Phước đức không nên được hiểu như một sự trao đổi: mình cho đi bao nhiêu rồi chờ nhận lại bấy nhiêu. Nhân quả sâu xa hơn những tính toán ấy.
Một thiện hành có giá trị khi giúp mình bớt tham, bớt sân, bớt ích kỷ và tăng trưởng lòng từ.
Nếu sau một việc thiện, mình khiêm cung hơn, biết đủ hơn và thương người hơn, đó là sự chuyển hóa đáng quý.
Hồi hướng cũng giúp người thực hành không xem công đức như tài sản riêng của bản ngã. Làm điều lành rồi tiếp tục làm, nhưng không để ý niệm “ta là người làm việc thiện” trở thành một hình thức chấp thủ khác.
Hạnh lợi tha bắt đầu từ những điều gần gũi
PV: Người Phật tử hôm nay có thể bắt đầu thực hành hạnh lợi tha từ đâu?
Đại đức Thích Giác Tiến: Không nhất thiết phải bắt đầu bằng những việc lớn.
Hiếu kính cha mẹ, sống có trách nhiệm, không làm tổn hại người khác, biết nhẫn nhịn, biết lắng nghe và chia sẻ đúng lúc đều là những việc thiết thực.
Khi có điều kiện, có thể hỗ trợ người nghèo, người bệnh, trẻ em khó khăn, giáo dục, sinh kế, môi trường hoặc những hoạt động đem lại lợi ích chung.
Điều quan trọng không nằm ở quy mô, mà ở tâm nguyện và hành động cụ thể.
Từ bi cần được đưa vào đời sống; trí tuệ giúp chúng ta biết nên làm gì, làm như thế nào và làm đến đâu.
Tự viện và trách nhiệm với cộng đồng
PV: Từ thực tiễn tu học và hoạt động tại các tự viện, Thầy nhìn nhận vai trò của chùa trong đời sống cộng đồng như thế nào?
Đại đức Thích Giác Tiến: Tự viện trước hết là nơi nương tựa cho đời sống tu học. Người xuất gia giữ gìn giới hạnh, học hỏi Chánh pháp, thực tập thiền định và phát triển trí tuệ; Phật tử đến chùa có cơ hội học pháp, hành trì và gieo trồng thiện nghiệp.
Trên nền tảng ấy, tự viện có thể trở thành nơi kết nối những tấm lòng thiện nguyện, khơi dậy tinh thần tương trợ và triển khai những hoạt động phù hợp với nhu cầu xã hội.
Hoạt động xã hội cũng không nên tách rời sự tu học. Khi nền tảng hành trì được giữ vững, mỗi việc làm vì cộng đồng trở thành cơ hội thực tập lòng từ, sự nhẫn nại và tinh thần vô ngã.
Giữ tâm nguyện bằng sự tinh tấn
PV: Thầy kỳ vọng gì về hành trình phụng sự trong thời gian tới?
Đại đức Thích Giác Tiến: Tôi mong các hoạt động ngày càng thiết thực và phù hợp với nhu cầu thực tế.
Nơi cần cứu trợ thì kịp thời cứu trợ; nơi cần chăm sóc sức khỏe thì kết nối y tế; nơi cần giáo dục thì hỗ trợ học tập; nơi cần sinh kế thì tìm giải pháp tạo việc làm.
Muốn làm được điều đó cần sự chung tay của nhiều thành phần, đặc biệt là người trẻ, doanh nhân, Phật tử và những người có chuyên môn.
Mỗi người đóng góp một phần khả năng của mình thì nguồn lực chung sẽ lớn hơn rất nhiều.
Quan trọng hơn cả là sự bền bỉ. Phụng sự không nên chỉ xuất hiện trong một vài thời điểm, mà cần trở thành một nếp sống được nuôi dưỡng lâu dài.
Lời gửi đến độc giả
PV: Thầy muốn gửi điều gì đến độc giả qua cuộc trò chuyện này?
Đại đức Thích Giác Tiến: Tôi kính chúc quý độc giả luôn bình an, giữ được thiện tâm và có đời sống an lành.
Mỗi người có hoàn cảnh, năng lực và nhân duyên khác nhau. Vì vậy, đừng chờ đến khi có thật nhiều mới bắt đầu sẻ chia.
Có thể bắt đầu bằng một việc rất nhỏ: dành thời gian cho người đang cần mình, trao một kiến thức hữu ích, nói một lời làm vơi bớt nỗi buồn, giúp một người có thêm cơ hội hoặc đơn giản là sống tử tế hơn mỗi ngày.
Người Phật tử, doanh nhân hay bất kỳ ai đều có thể góp phần làm lợi ích cho cuộc đời bằng chính năng lực của mình.
Điều đáng quý là giữ sự chân thành, không cầu danh, không xem mình là người ban ơn. Khi một việc lành vừa giúp người khác giảm bớt khổ đau, vừa giúp chính mình giảm tham ái, sân hận và chấp thủ, thì việc ấy đã trở thành một phần của con đường tu tập.
Mong quý độc giả luôn tinh tấn, biết gieo trồng nhân lành từ những điều gần gũi nhất, để mỗi ngày đời sống có thêm hiểu biết, lòng từ và bình an.
Từ tâm bố thí đến hạnh lợi tha
Bố thí, nhìn từ chiều sâu Phật pháp, không dừng lại ở sự trao nhận giữa hai phía. Tài thí đáp ứng nhu cầu vật chất; pháp thí mở ra hiểu biết; vô úy thí giúp con người vượt qua sợ hãi và tìm lại sự an ổn.
Khi sự sẻ chia được soi sáng bởi trí tuệ, thiện hành trở thành một phương tiện tu tập. Người trao học cách buông xả; người nhận có thêm điều kiện vượt qua khó khăn; cộng đồng được kết nối bằng những giá trị thiện lành.
Sau cùng, điều đáng nói nhất của bố thí không phải là đã trao bao nhiêu, mà là sau mỗi lần cho đi, lòng tham có nhẹ xuống, sự phân biệt có vơi đi và lòng từ có rộng mở hơn hay không.
Đó cũng là con đường từ tâm bố thí đến hạnh lợi tha – hành trình trong đó làm lợi ích cho người khác đồng thời là cơ hội chuyển hóa chính mình.
Xin trân trọng cảm ơn Đại đức. Kính chúc Đại đức pháp thể khinh an, Phật sự viên thành.
Thực hiện: PV PGVDN
