Hôm nay tôi gặp một người bạn. Chúng tôi ngồi với nhau khá lâu, nói vài câu chuyện về cuộc đời, về những điều mà con người đôi khi phải trải qua trong hành trình làm người.
Bạn tôi nhắc đến một vị doanh nhân khá nổi tiếng. Người ấy từng rất thành công. Làm ăn lớn. Quan hệ rộng. Tên tuổi từng được nhiều người nhắc đến với sự kính trọng.
Nhưng rồi có một lần khi vào Buôn Ma Thuột làm việc, ông đã hứa một điều. Sau đó, vì những hoàn cảnh mà có lẽ chính ông cũng không lường trước được, lời hứa ấy đã không thể thực hiện.
Chỉ một lời hứa không trọn vẹn thôi, nhưng niềm tin của con người vốn rất mong manh.
Khi niềm tin bắt đầu rạn vỡ, mọi thứ cũng dần thay đổi. Người ta bắt đầu xa đi. Có người quay lưng. Có người tẩy chay. Có người nói những lời không hay sau lưng.
Một cái tên từng được nhắc đến với sự kính trọng bỗng trở thành câu chuyện được nói bằng giọng dè dặt.
Tôi nghe xong chỉ mỉm cười.
Tôi nói với bạn mình rằng nếu nhìn sâu hơn một chút, có lẽ ta sẽ thấy câu chuyện ấy không chỉ đơn giản là đúng và sai.
Người doanh nhân ấy từng vấp ngã rất lớn. Có lúc ông phải trả giá bằng cả một quãng đời trong tù. Nhưng khi bước ra khỏi cánh cửa ấy, ông vẫn có thể đứng dậy, làm lại cuộc đời, tiếp tục gây dựng sự nghiệp.
Những người như vậy thường rất giỏi, rất thông minh, rất bản lĩnh và rất tin vào chính mình.
Nhưng đôi khi chính sự tự tin ấy khiến con người bước nhanh hơn một nhịp so với sự thận trọng cần có.
Cái xui của cuộc đời nhiều khi đến rất bất ngờ — đến mức chính người trong cuộc cũng không kịp chuẩn bị.
Chỉ một biến cố thôi, nhưng đủ làm cả một con đường chao đảo.
Danh tiếng từng có. Niềm tin từng được trao. Những lời hứa từng nói ra. Tất cả bỗng trở thành những điều khiến người ta phải cúi đầu.
Và rồi có những ngày rất dài trong cuộc đời, khi con người phải đi qua sự khinh rẻ của người đời, những lời nói xấu, những ánh nhìn lạnh lùng, và cả những phút giây nhục nhã mà chính họ cũng chưa từng nghĩ mình sẽ phải chịu.
Nhưng cũng chính trong những ngày tháng ấy, con người dần học được rằng cuộc đời vẫn phải tiếp tục.
Những người có bản lĩnh thật sự thường có khả năng thích nghi rất nhanh. Họ có thể vấp ngã nhưng họ biết cách đứng dậy. Họ có thể mất nhiều thứ nhưng vẫn tìm cách bắt đầu lại.
Và khi đi qua đủ những biến động của cuộc đời, con người ta dần nhận ra rằng những điều từng khiến ta đau – niềm tin bị mất, lời hứa không trọn, sự khinh rẻ của người đời – đến một ngày nào đó bỗng không còn quá quan trọng nữa.
Không phải vì chúng chưa từng làm ta đau, mà vì cuộc đời phía trước vẫn buộc ta phải bước tiếp.
Khi rơi vào những giai đoạn khó khăn nhất, con người thường không còn nhiều thời gian để nghĩ đến việc ai hiểu mình, ai thương mình, ai ghét mình.
Mỗi người lúc ấy chỉ cố gắng làm một việc rất giản dị: tiếp tục sống, tiếp tục đứng dậy và tiếp tục bước đi.
Đối với người xuất gia, điều quan trọng không phải là phán xét mà là quay về quan chiếu lại chính mình.
Nếu nhìn thật sâu, ta sẽ thấy ai cũng muốn được tôn trọng, ai cũng muốn giữ lời hứa và ai cũng muốn sống một đời bình an hạnh phúc.
Không ai muốn thất hứa. Không ai muốn làm tổn thương người khác.
Nhưng đôi khi hoàn cảnh đưa đẩy con người vào những tình huống bế tắc, đến mức có muốn làm khác cũng không thể.
Khi rơi vào hoàn cảnh ấy, con người rất bất lực.
Và cũng chính lúc ấy ta mới thấy rõ hơn: ai còn thương mình, ai còn ghét mình, ai còn sẵn lòng đi cùng mình.
Thời gian sẽ nói lên tất cả.
Nếu có người trách móc hay giận hờn, điều đó cũng rất tự nhiên. Nhưng khi một người đã rơi vào hoàn cảnh không thể thay đổi, sự trách móc không làm vấn đề tốt lên.
Nó chỉ làm cho mối quan hệ giữa con người với con người trở nên đau hơn.
Nhưng nếu vào lúc ấy ta có thể dừng lại một chút, nhìn sâu hơn một chút, hiểu thêm một chút và thương thêm một chút, thì sau này ta sẽ không phải hối tiếc.
Bởi khi một con người đang ở tận cùng của khó khăn, sự trách móc không giúp họ vượt qua.
Nhưng sự bao dung có thể giữ lại một điều rất quý – đó là tình người.
Cuộc đời đôi khi rất lạ. Nếu ta đủ rộng lòng đi cùng ai đó qua những ngày tháng khó khăn của họ, điều còn lại không chỉ là một câu chuyện đã qua.
Nó trở thành một món nợ ân tình trong lòng người.
Và biết đâu một ngày nào đó, khi chính ta gặp nạn, khi ta quay đi quay lại mà không thấy ai bên cạnh, chính người từng nhận được sự bao dung của ta sẽ là người quay lại giúp ta hết lòng.
Trong cuộc đời này có nhiều thứ có thể mất đi: tiền bạc, danh tiếng, quyền lực.
Nhưng có một thứ nếu đã được giữ bằng lòng người thì rất khó mất.
Đó là tình và nghĩa.
Vì vậy đôi khi sự bao dung không phải vì người kia xứng đáng.
Mà vì ta hiểu rằng trong cuộc đời này ai rồi cũng có lúc vấp ngã, ai rồi cũng có lúc bất lực và ai rồi cũng có lúc cần đến sự bao dung của người khác.
Rồi một ngày nào đó, khi chúng ta đã đi qua đủ những thăng trầm của cuộc đời, ta mới chợt hiểu rằng điều khiến con người nhớ đến nhau không phải là ai đúng, ai sai. Điều còn lại trong ký ức của người khác thường chỉ là một điều rất giản dị: ngày ấy, khi họ khó khăn nhất, ta đã đối xử với họ như thế nào.
Cuộc đời có thể lấy đi của con người rất nhiều thứ. Danh tiếng có thể mất. Tiền bạc có thể mất. Những lời hứa có thể tan theo hoàn cảnh. Nhưng có một thứ rất khó mất nếu nó được giữ bằng trái tim — đó là tình và nghĩa giữa con người với con người.
Vì thế đôi khi bao dung không phải là tha thứ cho một sai lầm. Bao dung là cách ta chọn để không làm trái tim mình trở nên hẹp lại trước những biến động của cuộc đời. Và cũng là cách ta giữ lại cho thế gian này một chút ấm áp giữa những ngày rất lạnh của lòng người.
Biết đâu một ngày nào đó, khi chính chúng ta bước vào một đoạn đường khó khăn của cuộc đời, khi quay đi quay lại mà không thấy nhiều người bên cạnh… chính người từng nhận được sự bao dung của ta sẽ là người nhớ đến ta đầu tiên.
Thích Quảng Tú
