Nhiều Phật tử tại gia khi đến các ngày trai như mùng 1, ngày 14, 15, 23, 29, 30 âm lịch thường phát tâm ăn chay, tụng kinh, niệm Phật và làm các việc thiện.
Tuy nhiên, không ít người cũng băn khoăn rằng trong những ngày này có cần kiêng chuyện vợ chồng hay không. Đây là câu hỏi khá phổ biến, nhưng câu trả lời cần được nhìn dưới ánh sáng của giáo lý Phật giáo thay vì chỉ dựa vào tập tục dân gian.
Thực ra, cần hiểu rằng Phật giáo không xem đời sống hôn nhân chính đáng là điều xấu. Đối với người cư sĩ tại gia, Đức Phật không yêu cầu phải đoạn tuyệt đời sống gia đình hay từ bỏ hoàn toàn nhu cầu tình cảm, sinh lý. Điều Ngài khuyên là sống chung thủy, có trách nhiệm và không để dục vọng chi phối cuộc đời mình.
Trong năm giới căn bản của người Phật tử tại gia, giới thứ ba là không tà dâm. Điều này có nghĩa là tránh các hành vi quan hệ bất chính gây tổn hại cho bản thân, gia đình và xã hội. Còn quan hệ vợ chồng hợp pháp, xuất phát từ tình thương và trách nhiệm thì không phạm giới.
Tuy nhiên, trong các ngày trai giới, đặc biệt khi phát nguyện thọ trì Bát quan trai giới, câu chuyện lại khác. Một trong tám giới của Bát quan trai là không dâm dục. Người phát nguyện giữ giới trong một ngày một đêm sẽ tạm thời sống như người xuất gia, từ bỏ các thú vui giác quan để tâm được thanh tịnh và dễ nhiếp niệm hơn.
Vì vậy, nếu chỉ đơn thuần ăn chay hoặc đi chùa trong ngày trai thì không có quy định bắt buộc phải kiêng sinh hoạt vợ chồng. Nhưng nếu đã phát nguyện thọ Bát quan trai giới hoặc thực hành một thời gian tu tập nghiêm túc trong ngày đó thì việc kiêng dục là điều nên làm để giữ giới được trọn vẹn.
Nhìn sâu hơn, ý nghĩa của việc kiêng dục trong những ngày trai không phải vì dục là tội lỗi. Phật giáo không có quan niệm xem thân thể hay nhu cầu sinh lý là điều ô uế. Điều cốt lõi là giúp hành giả học cách làm chủ bản thân, không bị các ham muốn kéo lôi.
Trong đời sống thường ngày, con người dễ bị cuốn theo những đòi hỏi của thân và tâm. Khi dành một ngày để tiết chế ăn uống, giảm bớt hưởng thụ và hướng tâm vào việc tu học, người Phật tử có cơ hội nhìn rõ hơn những tập khí đang chi phối mình. Đây chính là giá trị của ngày trai giới.
Nhiều vị cư sĩ lâu năm thường tự nguyện kiêng dục trong những ngày vía Phật, ngày trai hoặc những đợt tu tập đặc biệt. Họ xem đó như một cách nuôi dưỡng sự thanh tịnh nội tâm. Tuy nhiên, đây là sự phát tâm tự nguyện chứ không phải một sự ép buộc hay thước đo để đánh giá đạo hạnh của người khác.
Điều cần tránh là tâm lý mê tín cho rằng nếu gần gũi vợ chồng trong ngày rằm hay mùng một thì sẽ bị tổn phước hoặc gặp điều không may. Trong kinh điển Phật giáo không có lời dạy nào như vậy. Phước hay nghiệp được hình thành từ ý nghĩ, lời nói và hành động thiện ác của con người, chứ không phải từ những điều kiêng kỵ mang tính truyền miệng.
Đối với các cặp vợ chồng Phật tử, điều quan trọng hơn việc kiêng hay không kiêng trong một vài ngày là xây dựng đời sống hôn nhân trên nền tảng yêu thương, tôn trọng và hiểu biết. Một gia đình hòa thuận, biết sống đạo đức và nuôi dạy con cái nên người đã là một sự thực hành Phật pháp rất đáng quý.
Nếu có thể dành những ngày trai để cùng nhau đi chùa, tụng một thời kinh, làm một việc thiện hoặc cùng ăn một bữa cơm chay thanh đạm thì đó cũng là cách vun bồi phước lành cho gia đình. Sự đồng hành trong đời sống tâm linh nhiều khi mang lại niềm hạnh phúc sâu sắc hơn những niềm vui vật chất thông thường.
Tóm lại, người Phật tử tại gia không bắt buộc phải kiêng dục trong những ngày trai nếu không phát nguyện thọ Bát quan trai giới. Tuy nhiên, việc tự nguyện tiết chế các dục lạc trong những ngày tu tập là một phương tiện giúp tâm lắng dịu và tăng trưởng chánh niệm. Điều quan trọng không phải là sự kiêng cữ mang tính hình thức, mà là khả năng làm chủ thân tâm và sống ngày càng tỉnh thức, từ bi hơn trong đời sống hằng ngày.
Thích Tâm Nhơn
