Mỗi ngày mở điện thoại ra, chúng ta bắt gặp những tin tức về chiến tranh, tai nạn, bệnh tật, thiên tai, bạo lực hay những câu chuyện đầy nước mắt của con người.
Ngay trong phạm vi gia đình, cơ quan hay khu phố, cũng không khó để nhìn thấy những người đang vật lộn với khó khăn, mất mát và bất hạnh. Giữa một thế giới như thế, nhiều người tự hỏi: làm sao có thể sống an vui mà không trở nên vô cảm trước nỗi đau của người khác?
Thật ra, an vui không có nghĩa là cuộc đời không còn khổ đau. Nếu đợi đến khi mọi vấn đề được giải quyết, mọi bất công biến mất, mọi người đều hạnh phúc thì có lẽ chẳng ai có cơ hội bình an. Đức Phật không thành đạo trong một thế giới hoàn hảo. Ngài giác ngộ ngay giữa một cuộc đời vẫn đầy sinh, già, bệnh, chết. Điều đó cho thấy bình an không phụ thuộc hoàn toàn vào hoàn cảnh bên ngoài.
Nhiều người nhầm lẫn giữa an vui và sự trốn tránh. Họ nghĩ muốn bình an thì phải tránh xa những điều tiêu cực, không nghe chuyện buồn, không đọc tin tức xấu, không tiếp xúc với người đau khổ. Nhưng sự thật là nỗi khổ vẫn hiện hữu. Đóng cửa lại không làm cho cuộc đời bớt khổ. Ngược lại, nếu thiếu hiểu biết và lòng cảm thông, con người rất dễ rơi vào sự thờ ơ trước nỗi đau chung.
Phật giáo dạy rằng bước đầu tiên để có an vui là nhìn thẳng vào khổ đau. Không phủ nhận nó, không sợ hãi nó và cũng không tuyệt vọng vì nó. Khi thấy rõ bản chất của cuộc đời là vô thường, chúng ta sẽ hiểu rằng niềm vui hay nỗi buồn đều không tồn tại mãi mãi. Chính sự thật ấy giúp con người có thêm sức mạnh để đi qua những giai đoạn khó khăn.
Một trong những nguyên nhân khiến chúng ta mất bình an là muốn gánh hết mọi nỗi khổ của thế gian lên vai mình. Thấy người khác đau khổ, ta đau theo. Thấy xã hội có vấn đề, ta giận dữ và bất lực. Nhưng năng lượng tiêu cực ấy không giúp ích được ai. Điều cần thiết không phải là chìm trong đau khổ cùng người khác, mà là giữ được sự vững chãi để có thể nâng đỡ họ.
Hãy tưởng tượng một người đang bị cuốn giữa dòng nước xoáy. Nếu người cứu hộ cũng hoảng loạn và vùng vẫy theo, cả hai sẽ cùng chìm. Chỉ khi người cứu hộ đủ bình tĩnh và vững vàng, họ mới có thể đưa người kia vào bờ. Bình an vì thế không phải ích kỷ. Bình an là điều kiện để lòng từ bi được phát huy hiệu quả.
Đức Phật từng ví tâm người như một hồ nước. Khi mặt hồ bị khuấy động bởi tham lam, sân hận và lo âu, chúng ta không thể nhìn rõ bất cứ điều gì. Nhưng khi nước lắng xuống, mọi thứ hiện ra rõ ràng. Giữa cuộc đời nhiều biến động, điều chúng ta cần không phải là thêm hoảng loạn mà là một nội tâm sáng suốt để biết mình nên làm gì và có thể làm gì.
Sống an vui cũng không có nghĩa là quay lưng với xã hội. Một người mẹ chăm sóc con bằng tình thương. Một bác sĩ tận tâm cứu chữa bệnh nhân. Một giáo viên gieo tri thức cho học trò. Một người trẻ tham gia các hoạt động thiện nguyện. Đó đều là những cách góp phần làm vơi bớt khổ đau cho cuộc đời. Khi sống có ích, niềm vui sẽ tự nhiên nảy nở từ bên trong.
Điều quan trọng là phân biệt giữa những gì ta có thể thay đổi và những gì vượt ngoài khả năng của mình. Ta không thể chấm dứt mọi chiến tranh, mọi bệnh tật hay mọi bất công trên thế giới. Nhưng ta có thể nói một lời tử tế, giúp đỡ một người gặp khó khăn, chăm sóc tốt gia đình mình và giữ gìn tâm ý thiện lành. Những điều nhỏ bé ấy chính là phần trách nhiệm thiết thực nhất của mỗi người.
An vui giữa cuộc đời nhiều đau khổ không phải là nhắm mắt trước thực tại. Đó là khả năng giữ cho ngọn đèn trong tâm mình luôn sáng. Khi có ánh sáng của hiểu biết và từ bi, chúng ta không bị bóng tối của cuộc đời nhấn chìm. Và biết đâu, chính sự bình an nơi một con người lại trở thành nguồn động viên, chỗ nương tựa và tia hy vọng cho rất nhiều người khác trên hành trình đầy thử thách của kiếp nhân sinh.
Thích nữ Như Hòa
