Có một bậc cao tăng là Tôn giả Luang Por Phu. Khi học Pháp với ngài, nếu có đông người, ngài sẽ dạy theo một cách. Nhưng khi đến gần, được ở riêng với ngài, chúng ta lại được nghe những chỉ dẫn khác.
Ngôi nhà tạm của tâm ngài là gì? Hãy thử đoán xem. Ngài nói rằng mình quan sát trái tim suốt cả ngày, nhận biết trái tim đang đập. Khi nằm, ngài cũng quan sát. Ngay cả ban đêm, khi ngủ, ngài cũng quan sát từng nhịp tim.
Ngài lấy nhịp tim làm nơi nương tựa tạm thời của tâm. Ngài không chăm chú một cách căng thẳng, cũng không ép trái tim ngừng chuyển động hay trở nên bất động. Tâm không đi vào bên trong trái tim mà ở bên cạnh, với vai trò người quan sát, nhận biết trái tim đang đập thình thịch, từng nhịp một. Đây cũng là một chuyển động nhỏ của thân.
Khi được ở riêng với những bậc cao tăng, đôi khi các ngài chia sẻ những điều sâu sắc cho chúng ta nghe. Nhưng khi có đông người, các ngài thường không nói những điều ấy, bởi chỉ cần bắt đầu giảng giải là hàng loạt câu hỏi sẽ kéo đến.
Trước đông đảo cư sĩ, Tôn giả Luang Por Phu thường dạy một điều tưởng chừng không phải là hướng dẫn đề mục thiền. Nhưng trên thực tế, đó lại là một phương pháp tu tập vô cùng thâm sâu. Nếu có người hỏi: “Muốn thực hành thiền thì phải làm thế nào?”, ngài sẽ trả lời: “Đi, đứng, ngồi, nằm; ăn, uống, nói, làm, nghĩ – tất cả đều phải có chánh niệm”. Chỉ vậy thôi.
Ngài nói rất chậm, không nhanh như Luang Por đang nói đây. Luang Por thuộc kiểu người có sân tâm khá mạnh. Những điều chậm chạp, kéo dài lê thê thường khiến Luang Por khó chịu. Đó là tính khí của Luang Por. Nghe đến đây, quý vị đã hiểu chưa? Đi, đứng, ngồi, nằm; ăn, uống, nói, làm, nghĩ đều phải có chánh niệm.
Những người thực hành thiền thường mắc một quan niệm sai lầm: cho rằng tu thiền nhất định phải ngồi yên, không cử động, làm cho tâm trở nên tĩnh lặng. Vì thế, khi nghe lời dạy của Tôn giả Luang Por Phu, họ lại không thích.
Nhưng khi nghe lời dạy ấy, Luang Por nghĩ: “Ôi! Đây mới thực sự là pháp hành cao tột. Khi đứng phải có chánh niệm. Khi đi, đứng, ngồi, nằm đều phải có chánh niệm. Như vậy là đủ”.
Ngài còn mở rộng sự thực hành từ những chuyển động nhỏ của thân sang các hoạt động như ăn, uống, nói và làm. Khi nói, miệng đang chuyển động, chúng ta cũng phải nhận biết điều đó. Còn “nghĩ” thuộc về hoạt động của tâm. Như vậy, lời dạy ấy đã bao quát cả thân lẫn tâm.
Thân chúng ta luôn vận động. Việc thay đổi tư thế thường diễn ra do tâm chỉ đạo, nhưng cũng có những phản ứng đơn thuần là hiện tượng tự nhiên. Chẳng hạn, khi bị muỗi đốt và cảm thấy đau, đó là phản ứng tự nhiên của hệ thần kinh, không có gì đặc biệt.
Hãy thử thực hành xem. Khi ngồi, hãy biết rõ mình đang ngồi, đừng để tâm thất niệm. Khi đi, cũng đừng để tâm thất niệm. Khi nằm, cũng vậy. Khi ăn, đừng mải mê trò chuyện.
Quý vị có nhận thấy điều này không? Chư Tăng khi dùng bữa thường không nói chuyện. Mọi người đều im lặng. Đó là một cách rèn luyện tâm.
Còn chúng ta, ngay cả khi ăn xong vẫn tiếp tục trò chuyện không ngừng. Điều đó không phù hợp với sự thực hành. Trong phương diện tu tập này, chúng ta vẫn còn rất yếu.
Ăn phải có chánh niệm. Tắm phải có chánh niệm. Ngồi, đi tiểu, đi đại tiện cũng phải có chánh niệm. Những sinh hoạt thường ngày đều là cơ hội để nhận biết thân và tâm.
Đó chính là điều Tôn giả Luang Por Phu muốn chỉ dạy: không phải chỉ khi ngồi thiền mới thực hành. Trong mọi sinh hoạt hằng ngày, chúng ta đều có thể tu tập chánh niệm.
Luang Por Pramote Pamojjo
