Nói đến tạo phước, nhiều người nghĩ ngay đến cúng dường, làm từ thiện hay đóng góp xây chùa. Vì thế, người có hoàn cảnh khó khăn đôi khi tự hỏi: mình còn thiếu trước hụt sau, lấy gì để làm việc thiện?
Trong tinh thần Phật giáo, tạo phước mở ra từ lòng lành, lời nói và cách sống. Ai cũng có thể vun bồi điều tốt bằng những việc phù hợp với khả năng của mình.
Một người có thể không dư tiền để giúp ai, nhưng vẫn biết nhường đường, nói lời tử tế, giữ gìn của chung. Một người đang lo từng bữa ăn vẫn có thể chăm sóc cha mẹ, sống trung thực và không làm tổn hại người khác. Những việc ấy có giá trị, dù không được ghi tên trong danh sách đóng góp.
Trong Phật giáo, bố thí, giữ giới và tu tập là những phương diện quan trọng của việc tạo phước. Nếu chỉ nhìn vào số tiền trao đi, chúng ta dễ bỏ quên đời sống đạo đức và sự chuyển hóa tâm. Một khoản đóng góp cần được nhìn cùng động cơ, cách thực hiện và ảnh hưởng của nó đối với người cho, người nhận.
Người nghèo có thể bố thí bằng công sức. Giúp hàng xóm dọn dẹp sau một trận mưa, chỉ đường cho người lạ, hỗ trợ người lớn tuổi mang đồ, dành thời gian làm việc chung trong xóm. Tuy vậy, sự giúp đỡ cũng cần vừa sức, không khiến mình kiệt quệ hoặc bỏ bê những trách nhiệm thiết yếu.
Có khi điều người khác cần là được lắng nghe. Ngồi bên một người đang buồn, nghe họ nói mà không vội phán xét, có thể giúp họ bớt cô độc. Lời động viên chân thành, đúng lúc cũng là một cách sẻ chia. Chúng ta không cần hứa điều vượt khả năng; sự có mặt và thái độ tôn trọng đã rất đáng quý.
Giữ giới là việc người khó khăn vẫn có thể thực hành. Không trộm cắp, không lừa dối để kiếm lợi, không vì tức giận mà gây hại. Giữa thiếu thốn, giữ được sự ngay thẳng đôi khi rất khó. Chính vì vậy, nỗ lực sống lương thiện của một người cần được trân trọng, thay vì chỉ đánh giá họ qua khả năng đóng góp.
Tạo phước còn bắt đầu từ gia đình. Chăm sóc người bệnh, nuôi dạy con bằng sự kiên nhẫn, đối xử có trách nhiệm với người bạn đời đều là những việc thiện cụ thể. Có người đi giúp khắp nơi nhưng khiến người thân chịu nhiều tổn thương. Việc tu học cần giúp tình thương hiện diện ngay trong căn nhà mình.
Người chưa thể đóng góp cũng có thể tùy hỷ: vui trước việc tốt của người khác, khích lệ họ làm điều có ích. Thấy người được giúp thì mừng cho họ, thấy ai sống tử tế thì trân trọng. Thực tập như vậy giúp lòng mình bớt ganh tị và nuôi dưỡng thiện ý.
Nếu muốn cúng dường hoặc làm từ thiện, hãy chọn mức phù hợp sau khi bảo đảm những nhu cầu thiết yếu. Không nên vay nợ để đóng góp, nhịn thuốc hay để con thiếu ăn vì mong có phước. Một cộng đồng tu học có lòng từ cần hiểu hoàn cảnh ấy và không tạo áp lực bằng sự so sánh.
Cũng cần tránh quy kết nghèo khó là do “ít phước”. Đời sống một người chịu ảnh hưởng của nhiều điều kiện. Một nhận xét dễ dãi có thể làm họ thêm mặc cảm, trong khi điều họ cần là sự tôn trọng và hỗ trợ.
Mỗi ngày, hãy bắt đầu bằng một việc vừa sức: giữ lời hứa, bớt một câu làm đau người khác, giúp khi có thể. Người nghèo vẫn có thể tạo phước bằng một đời sống lành. Và mọi người cần chung tay để họ có thêm điều kiện sống tốt.
Tuệ Nhãn
