“Nỗ lực, giữ chánh niệm,
Tịnh hạnh, hành thận trọng
Tự điều, sống theo pháp,
Ai sống không phóng dật,
Tiếng lành ngày tăng trưởng.”
Đây là bài kệ số 24 trong Kinh Pháp Cú, một bài kệ mang tính thực hành cực kỳ cao. Nếu hai bài kệ trước tập trung vào mục đích tối hậu (Niết Bàn), thì bài kệ này lại vẽ ra một “bản đồ đạo đức” để một người có thể chung sống hài hòa và uy tín giữa cuộc đời.
Có thể coi đây là “Công thức của sự thành công bền vững” theo cái nhìn Phật giáo. Hãy cùng bóc tách 7 yếu tố tạo nên “tiếng lành” trong bài kệ này:
7 Chân kiềng của một nhân cách lớn
1 – Nỗ lực (Utthanavato): Không có thành quả nào đến từ sự lười biếng. Đây là sự nhiệt huyết, dấn thân trong mọi công việc.
2 – Giữ chánh niệm (Satimato): Luôn biết mình đang làm gì, nghĩ gì. Chánh niệm giúp ta không phạm sai lầm do vô ý hoặc bốc đồng.
3 – Tịnh hạnh (Sucikammassa): Hành động trong sạch. Nói cách khác là sống có đạo đức, không làm tổn người, hại vật.
4- Hành thận trọng (Nisammakarino): Làm việc gì cũng có sự suy xét thấu đáo, không làm cẩu thả, không quyết định vội vàng.
5- Tự điều (Samyatassa): Khả năng tự chủ, kiểm soát được cảm xúc và bản năng của chính mình.
6- Sống theo pháp (Dhammajivino): Sống đúng với quy luật tự nhiên và đạo lý, không đi ngược lại lẽ phải để trục lợi.
7- Không phóng dật (Appamattassa): Luôn tỉnh táo, không để tâm trí bị cuốn trôi vào những thú vui vô bổ.
Khi một người hội tụ đủ 7 phẩm chất trên, uy tín và danh tiếng (tiếng lành) của họ sẽ tự nhiên lan tỏa như hương hoa bay ngược chiều gió. Nó tạo thành các yếu tố.
– Uy tín không cần quảng cáo: Bạn không cần phải cố gắng xây dựng hình ảnh bóng bẩy; chính lối sống kỷ luật và chân thành sẽ là bằng chứng thép.
– Sự tin cậy: Người “thận trọng” và “tự điều” luôn khiến người khác cảm thấy an tâm khi giao phó trọng trách.
– Giá trị bền vững: Tiếng lành này không đến từ tiền bạc hay quyền lực nhất thời, nên nó không bị suy tàn theo thời gian.
Suy ngẫm một chút về cuộc sống hiện đại
Trong thời đại “sống gấp” ngày nay, đôi khi chúng ta chỉ mải mê đuổi theo kết quả (tiếng lành, danh vọng) mà quên mất các bước nền tảng như Tự điều hay Hành thận trọng. Bài kệ này nhắc nhở rằng: Danh tiếng chỉ là cái bóng, còn lối sống mới là thực thể. Nếu thực thể vững vàng, cái bóng tự khắc sẽ đẹp.
Tóm lại: “Hành thận trọng” chính là chìa khóa để giảm bớt những hối tiếc trong cuộc sống không? Chỉ cần chậm lại một nhịp để quan sát trước khi nói hay hành động, cuộc đời đã bớt đi rất nhiều rắc rối rồi.
Hoa Tâm
