Ở Việt Nam, không khó để nhận ra một thực trạng đáng suy nghĩ: Phật giáo đang bị thần thánh hóa quá mức.
Nhiều người tự nhận là Phật tử, đi chùa đều đặn, lễ bái thành tâm, nhưng lại rất ít khi tìm hiểu cuộc đời và giáo pháp của Đức Phật. Sự thiếu hiểu biết ấy vô tình làm lệch lạc nhận thức về Phật pháp, biến đạo giác ngộ thành một thứ tín ngưỡng cầu xin, ban phước – điều vốn xa lạ với tinh thần nguyên thủy của đạo Phật.
Điều cần được nhắc lại là: Đức Phật không phải một vị thần. Ngài là một con người đã giác ngộ, đã vượt qua vô minh, khổ đau và quay lại chỉ dạy con đường ấy cho chúng sinh. Phật pháp vì thế là sư đạo – con đường của hiểu biết và thực hành chứ không phải thần đạo dựa trên phép mầu hay sự ban ơn.
Tôi càng thấm điều đó hơn khi đọc “Đường xưa mây trắng” của Thiền sư Thích Nhất Hạnh. Cuốn sách gần như không nhắc đến thần thông, phép lạ, mà tập trung khắc họa đời sống tỉnh thức, an lạc của Đức Phật trong suốt hành trình hoằng hóa. Điều này hoàn toàn phù hợp với tinh thần Đức Phật từng dạy: thần thông không mang lại giải thoát, thậm chí còn có thể gây hại nếu bị sử dụng bởi tâm không trong sáng. Điều quan trọng nhất vẫn là tu tập để có hạnh phúc thật sự trong đời sống thường ngày.
Một hình ảnh khiến tôi xúc động là hành trình Đức Phật đi tìm năm anh em Kiều Trần Như sau khi thành đạo. Dù có thần thông, Ngài không “bay” đến nơi, mà thong dong bước đi trên mặt đất, gặp ai thì tùy duyên hỏi thăm. Những bước chân ấy không chỉ là phương tiện di chuyển, mà là cách gieo duyên, là sự hiện diện đầy an lạc của một bậc giác ngộ giữa đời thường. Chính năng lượng bình an ấy đã khiến năm vị sa môn từng từ chối Ngài nay tự nhiên đứng dậy, lấy ghế, dâng nước, xin được theo học.
Từ đó, Tăng đoàn ra đời, giáo pháp được truyền trao, giới luật dần hình thành không phải để áp đặt, mà để bảo hộ sự tu tập. Đức Phật chỉ đặt giới khi cần, như vá chiếc áo khi đã rách, để người tu hiểu rõ giá trị và tự nguyện gìn giữ.
Trước lúc nhập Niết-bàn, Ngài dặn: hãy lấy giới và khổ đau làm thầy. Con đường đã được chỉ rõ, không cần thần linh dẫn dắt. Mỗi người phải tự thắp đuốc lên mà đi. Những lời dạy ấy không chỉ dành cho tu sĩ, mà cho tất cả những ai muốn sống hạnh phúc, có trách nhiệm và tỉnh thức giữa đời sống đầy nhiễu loạn hôm nay.
Phật pháp không ở đâu xa. Phật pháp nằm trong từng bước chân chánh niệm, từng hành động đạo đức, từng lựa chọn quay về với những giá trị bền vững. Hiểu đúng về Đức Phật, có lẽ, chính là bước đầu để chúng ta bớt cầu xin, bớt mê tín, và sống sâu sắc hơn với chính đời mình.
Hồng Nhân
