Giữa dòng đời đầy biến động, luật nghiệp báo không phải là lời răn đe mơ hồ mà là tấm gương soi chiếu từng ý nghĩ, từng hành vi của mỗi người. Hạt giống ta gieo trong thầm lặng hôm nay, dù là thiện lành hay sân hận rồi cũng sẽ kết thành quả trái ta tự mình đón nhận. Hiểu được lẽ ấy, con người không còn oán trách số phận, mà học cách sống tỉnh thức, gieo trồng yêu thương để gặt hái an lành.
Ở giữa cõi nhân gian lắm nỗi long đong này, có một thứ luật không ồn ào mà nghiêm khắc, không roi vọt mà vẫn khiến người ta cúi đầu: luật nghiệp báo. Nó không treo lơ lửng như một bản án của trời cao, cũng không phải tiếng sấm răn đe giữa thinh không. Nó lặng lẽ như bóng người in xuống mặt nước. Ta cúi xuống, thấy bóng mình méo mó hay ngay ngắn, ấy là do chính dáng đứng của ta.
Người đời quen nghĩ đến “Nghiệp báo” bằng vẻ mặt e dè, như nhắc tới một món nợ cũ khó đòi. Nhưng nếu bình tâm mà ngẫm, nghiệp chẳng qua là dấu chân ta in trên con đường mình đi. Bước nhẹ thì dấu nhẹ. Bước nặng thì đất lún sâu. Con đường không trách, chỉ âm thầm giữ lại những gì ta đã gửi xuống.
Đức Phật từng dạy trong Kinh Pháp Cú:
“Ý dẫn đầu các pháp,
Ý làm chủ, ý tạo.
Nếu với ý ô nhiễm,
Nói lên hay hành động,
Khổ não bước theo sau,
Như xe chân vật kéo.”
Lời kinh ấy không phải là một lời hù dọa, mà như một tiếng gõ nhè nhẹ vào cánh cửa tâm ta. Hóa ra, mọi khởi đầu đều từ ý. Ý như người nhạc trưởng vô hình, phất chiếc đũa nhỏ mà dàn nhạc đời ta cất lên khúc vui hay điệu sầu. Một niệm ganh ghét khởi lên, tưởng mỏng như sương sớm, nhưng chính nó đã là mầm mống của một ngày u ám. Một niệm bao dung nở ra, lặng lẽ thôi, mà đủ làm ấm cả một khoảng trời.
Nghiệp không đợi đến ba đời mới hiện hình. Nó có mặt ngay trong từng buổi sáng ta mở cửa. Có người vừa bước chân ra khỏi nhà đã sẵn một bầu tâm sự bực bội. Họ nhìn ai cũng bằng ánh mắt soi xét. Họ nói câu nào cũng như có gai. Rồi đến cuối ngày, họ trở về với một cảm giác bị đời ghẻ lạnh. Họ trách người khác lạnh nhạt, mà không biết rằng chính mình đã gieo xuống những hạt giống khô cằn từ sớm.
Tôi từng thấy một bà mẹ trẻ, vì mỏi mệt mưu sinh, mà lời nói với con luôn gắt gỏng. Đứa trẻ lớn lên trong tiếng quát tháo, dần thu mình lại, ánh mắt không còn long lanh như thuở đầu. Vài năm sau, khi con trở nên lầm lì, bà lại thở dài: “Sao con tôi khó dạy đến thế.” Nhưng nào phải tự nhiên mà có một trái đắng rơi xuống lòng người mẹ. Hạt giống đã được gieo từ những chiều bà không kịp giữ lấy một lời hiền.
Trái lại, tôi cũng từng ghé qua một căn nhà nhỏ cuối xóm. Bữa cơm đạm bạc, canh rau luộc, chén nước mắm sóng sánh. Ấy vậy mà tiếng cười vang lên như pháo tết. Người cha nói chậm rãi. Người mẹ nhìn con bằng ánh mắt dịu dàng. Ở đó, không có gì cao sang, chỉ có sự nhường nhịn và thấu hiểu. Họ đã gieo xuống những hạt giống lành. Và quả trái họ nhận được là sự ấm áp không thể mua bằng tiền.
Trong Kinh Tăng Chi Bộ, đức Phật dạy: “Chúng sinh là chủ nhân của nghiệp, là kẻ thừa tự của nghiệp.” Câu kinh ấy nghe qua tưởng khô khan, mà ngẫm kỹ lại thấm thía như một chén trà đặc. Ta là chủ nhân của nghiệp mình. Không ai ký thay ta vào bản khế ước ấy. Không ai uống giùm ta chén đắng, cũng không ai hưởng hộ ta vị ngọt.
Nhưng nghiệp không phải một bản án đóng dấu son đỏ, bất di bất dịch. Nó giống như một dòng sông. Nước hôm qua có thể đục, nhưng hôm nay nếu ta biết khơi nguồn trong, biết lọc rác, dòng sông sẽ dần sáng lại. Mỗi một niệm tỉnh thức là một nhát cuốc nhỏ khai thông dòng chảy. Mỗi một lần biết dừng cơn giận nơi đầu môi là một lần ta không thả xuống sông thêm một vốc bùn.
Có người than: “Tôi sống tử tế mà sao vẫn gặp chuyện không lành.” Than như thế cũng là lẽ thường của lòng người. Nhưng cánh đồng tâm thức đâu chỉ có những hạt giống ta mới gieo hôm qua. Trong đó còn bao nhiêu hạt giống cũ, nằm im lìm chờ mưa gió. Hạt nào đủ duyên thì nảy mầm trước. Điều quan trọng không phải là oán trời, mà là tiếp tục gieo những hạt lành, cho đến khi cả cánh đồng dần thay sắc.
Nghiệp báo, nếu nhìn bằng con mắt nghệ sĩ của đời sống, không phải là sợi xích sắt, mà là tấm gương. Ta cau mày, gương trả lại một gương mặt nhăn nhó. Ta mỉm cười, gương cũng dịu dàng theo. Đời sống vốn công bằng theo một cách rất lặng lẽ. Nó không cần loa phóng thanh, không cần bảng thông cáo. Nó chỉ lặng lẽ phản chiếu.
Cho nên, sống ở đời, điều đáng sợ không phải là quả báo, mà là ta vô tình gieo hạt trong cơn mê mà không hay biết. Một lời nói ác có thể làm xước một tâm hồn. Một ý nghĩ thiện có thể cứu vớt một ngày đen tối. Từng hạt giống nhỏ bé ấy, tích tụ lại, thành nên mùa màng của số phận.
Người hiểu được lẽ ấy sẽ sống chậm hơn một nhịp. Trước khi nói, biết lắng nghe tiếng động của tâm mình. Trước khi giận, biết nhìn sâu vào cơn sóng đang dâng lên. Họ không mong cầu một phép màu từ trời cao. Họ chỉ lặng lẽ sửa mình, như người nông phu chăm chút từng luống đất.
Và rồi, khi một ngày kia nhìn lại, họ thấy cuộc đời mình không còn đầy những gai góc. Không phải vì gió ngừng thổi, mà vì họ đã biết gieo xuống những hạt giống khác. Hạt giống của nhẫn nhịn. Hạt giống của thương yêu. Hạt giống của hiểu biết.
Hạt giống ta gieo, quả trái ta nhận. Câu nói ấy, nếu chỉ đọc qua, tưởng là lời khuyên đạo đức. Nhưng nếu sống đủ lâu với nó, ta sẽ thấy đó là một định luật thầm lặng mà nghiêm minh. Và trong cái nghiêm minh ấy, lại ẩn chứa một niềm hy vọng lớn lao: chỉ cần hôm nay ta gieo một hạt lành, ngày mai nhất định sẽ có một mùa hoa nở.
Minh Giác
